എന്താണ് വിജയം? എന്താണ് പരാജയം? നിര്‍വചനം സുസാധ്യമല്ല. വിജയത്തെയും പരാജയത്തെയും ആപേക്ഷികമായി നിര്‍ണയിക്കേണ്ടിവരും. പരാജയപ്പെട്ടവരുള്ളതു കൊണ്ടാണ് വിജയികളും ഉണ്ടായത്. ഒരു തരത്തില്‍ ചിന്തിച്ചാല്‍ ജയപരാജയങ്ങളില്ല; ഓരോരോ അവസ്ഥകള്‍ മാത്രമാണ് ഉള്ളത്. ജയപരാജയങ്ങളെക്കുറിച്ചു ചിന്തിക്കുമ്പോള്‍ ആദ്യം മനസ്സില്‍ വരുന്നത് കുരുക്ഷേത്ര യുദ്ധത്തില്‍ പാണ്ഡവര്‍ നേടിയ വിജയമാണ്. ദയനീയവിജയം എന്നു വിശേഷിപ്പിക്കാവുന്ന ജയം. പരാജയപ്പെട്ടവരെക്കാള്‍ വിജയികള്‍ ഹൃദയവ്യഥ പേറിനടന്ന ദുരന്താനുഭവം. ബന്ധുമിത്രാ