Search Results

Logo of the year of St Francis of Assisi Key Takeaways: Article on Franciscan spirituality and the upcoming 800th anniversary of St. Francis' death. It reflects on St. Francis' life and the ongoing relevance of the Franciscan way. ഇപ്പോള്‍ താമസിക്കുന്ന ആശ്രമത്തിന്‍റെ നടുമുറ്റത്ത് വളരുന്ന വള്ളിച്ചെടിയില്‍ തേന്‍ കുരുവികള്‍ കൂടുകൂട്ടിയിരുന്നു. അമ്മക്കിളി അടയിരിക്കുന്നത് അറിയാവുന്നതിനാല്‍ ഞങ്ങള്‍ ഒരു തരത്തിലും ശല്യപ്പെടുത്താതെ നോക്കിയിരുന്നു. മുട്ടവിരിഞ്ഞു കുഞ്ഞുങ്ങള്‍ക്ക് തൂവല്‍ മുളച്ചുവരുന്ന സമയം, ആശ്രമത്തിലെത്തിയ ഒരാളുടെ അശ്രദ്ധ കൊണ്ട് കുഞ്ഞുങ്ങള്‍ പുറത്തു ചാടി. വരാന്തയിലും ലൈബ്രറിയിലും ഒക്കെ പറന്നു നടന്നു. തിരികെ കൂട്ടിലേക്കു കൊണ്ടുവരാന്‍ അമ്മക്കിളിയും അപ്പന്‍ കിളിയും ശ്രമിച്ചിട്ടു നടന്നില്ല. രക്ഷിക്കാന്‍ ശ്രമിച്ചാല്‍ അത് കൂടുതല്‍ അപകടത്തിലേക്ക് നയിക്കുമെന്നതിനാല്‍ ഞങ്ങള്‍ അവയെ സഹായിക്കാന്‍ പോയില്ല. ഒരു കുഞ്ഞ് ആശ്രമത്തിന്‍റെ ചാപ്പലിലേക്ക് കയറി. ചാപ്പലിലാകെ കറങ്ങിയ ആള്‍, രാത്രിമുഴുവന്‍ ഫ്രാന്‍സിസിന്‍റെ ഫോട്ടോയുടെ താഴെ ഒളിവിടം കണ്ടെത്തി. രാവിലെ വി. കുര്‍ബാനയുടെ നേരം കരഞ്ഞു കൊണ്ടിരുന്ന അതിനെ ഒരു വിധം പുറത്ത് എത്തിച്ചു. ആ ചാപ്പലില്‍ അത്രയും സ്ഥലം ഉണ്ടായിട്ടും ഫ്രാന്‍സിസിന്‍റെ രൂപത്തിനടുത്ത് അത് അഭയം തേടിയത് കൗതുകമുണര്‍ത്തുന്നു. ഇടവക ദേവാലയത്തിലെ ഒരു പരിപാടിക്കു വേണ്ടി ഫ്രാന്‍സിസ് ആകാന്‍ ഞങ്ങളുടെ കുപ്പായം ധരിച്ച സംഭവം വളരെ സന്തോഷത്തോടെ ഒരു ചെറുപ്പക്കാന്‍ പങ്കുവയ്ക്കുകയായിരുന്നു. "അച്ചാ അതൊരു വല്ലാത്ത ഫീല്‍ ആയിരുന്നു." ആ ഒരു വാചകത്തില്‍ അവന്‍ അനുഭവിച്ച ആനന്ദം പ്രകടമായിരുന്നു. വിശുദ്ധ ഫ്രാന്‍സിസ് സ്വര്‍ഗ പ്രവേശനം ചെയ്തതിന്‍റെ (മരണത്തിന്‍റെ) 800 -ാം വാര്‍ഷികമാണ് ഈ വരുന്ന ഒക്ടോബര്‍ 3. അതിനോട് അനുബന്ധിച്ചാണ് ലെയോ പാപ്പ ഈ വര്‍ഷം ഫ്രാന്‍സിസിന്‍റെ വര്‍ഷമായി (Year of St Francis of Assisi) പ്രഖ്യാപിച്ചിരിക്കുന്നത്. "എന്തുകൊണ്ട് ഫ്രാന്‍സിസ് എല്ലാവരും നിന്‍റെ പിന്നാലെ" എന്ന ബ്രദര്‍ മസേയോയുടെ പഴയ ചോദ്യം വീണ്ടും മുഴങ്ങുന്നു. ഈ കാപ്പിപൊടി കുപ്പായത്തിന് പറയാന്‍ നീണ്ടകഥകളും ചരിത്രങ്ങളുമുണ്ട്. കണ്ണീരിന്‍റെയും വേദനയുടെയും സഹനത്തിന്‍റെയും ത്യാഗത്തിന്‍റെയും മാത്രമല്ല സ്നേഹത്തിന്‍റെയും സമാധാനത്തിന്‍റെയും കാരുണ്യത്തിന്‍റെയും കഥകള്‍ പറയാനുണ്ട്. നൃത്തത്തിന്‍റെയും പാട്ടിന്‍റെയും കവിതയുടെയും ഭാവനയുടെയും പ്രവാഹങ്ങളുണ്ട്. അത് നീണ്ട 820 വര്‍ഷങ്ങളിലൂടെ, ചരിത്രത്തിന്‍റെ ഉയര്‍ച്ച താഴ്ചകളിലൂടെ വഹിച്ചു കൊണ്ടുവരുന്നതാണ്. ഏകദേശം 1206 ല്‍ അസ്സീസിയില്‍ ആരംഭിച്ച ഒരു ചിത്രശലഭത്തിന്‍റെ ചിറകടി ഈ കൊച്ചു കേരളവും കടന്നുപോകുന്നു. എത്രയോ ആയിരകണക്കിന് സ്ത്രീപുരുഷന്‍മാര്‍ ഈ എട്ടു നൂറ്റാണ്ടുകളിലായി അവരുടെ ജീവിതം ഈ കുപ്പായത്തില്‍ ജീവിച്ചു കടന്നുപോയി. എത്രയോ ആയിരം വിശുദ്ധര്‍ പേര് വിളിക്കപ്പെട്ടതും അല്ലാതെയുമായി ജീവിച്ചു മടങ്ങി. എല്ലാം ഒരാളുടെ വ്യത്യസ്തമായ ഒരു സമീപനത്തില്‍ നിന്നും രൂപം കൊണ്ടതാണ്. ബട്ടര്‍ഫ്ളൈ ഇഫക്ട് എന്താണെന്ന് മനസ്സിലാക്കാന്‍ ഫ്രാന്‍സിസ്കന്‍ സമൂഹത്തെ നോക്കിയാല്‍ മതി. അസ്സീസിയില്‍ ആരംഭിച്ച വി. ഫ്രാന്‍സിസ് എന്ന ശലഭത്തിന്‍റെ ചെറു ചിറകടി നൂറ്റാണ്ടുകള്‍ പിന്നിട്ട്, ഭൂഖണ്ഡങ്ങള്‍ പിന്നിട്ട് മുന്നോട്ട് പോയി കൊണ്ടിരിക്കുന്നു. തികച്ചും സാധാരണ ഇടത്തില്‍ ആരംഭിച്ച സാധാരണക്കാരുടെ അസാധാരണമായ ജീവിതമായിരുന്നു അദ്ദേഹത്തിന്‍റേത്. ഒരു അത്മായനായ ഫ്രാന്‍സിസ് എന്ന ചെറുപ്പക്കാരന്‍ പ്രാര്‍ത്ഥനയിലും ഏകാന്തതയിലും കണ്ടുമുട്ടിയ ദൈവഹിതം നിറവേറ്റി ജീവിക്കാന്‍ ആരംഭി ച്ചതാണ് തുടക്കം. ദൈവഹിതം എന്താണ് എന്ന് അറിയാന്‍ അദ്ദേഹം സുവിശേഷം തുറന്നു. അത് ജീവിത നിയമമാക്കി. ആരാധനയുടെ നേരങ്ങളില്‍ ആലപിക്കാനുള്ള പ്രാര്‍ത്ഥനകളായി മാറിയിരുന്ന വചനത്തെ മാംസം ധരിപ്പിക്കാന്‍ കഴിയുമെന്ന് അയാള്‍ ജീവിതം കൊണ്ട് തെളിയിച്ചു. ഫ്രാന്‍സിസ് യേശുവിനെ സുവിശേഷത്തില്‍ കണ്ടുമുട്ടി. വിശദീകരണങ്ങള്‍ക്കും വ്യാഖ്യാനങ്ങള്‍ക്കും വേണ്ടി എങ്ങും പോയില്ല. സുവിശേഷം ലളിത ജീവിതത്തിന്‍റെ നിയമമാക്കി. അതു ഫ്രാന്‍സിസിനെ അസ്സീസിയിലെ ഏറ്റവും സ്വതന്ത്രനും സന്തുഷ്ടനുമായ മനുഷ്യനാക്കി. അതു കണ്ടവര്‍ അറിഞ്ഞവര്‍ അയാള്‍ക്കൊപ്പം ചേര്‍ന്നു. സഭാ സംവിധാനങ്ങളും അധികാര കേന്ദ്രങ്ങളും ക്രിസ്തുവിനേക്കാള്‍ വളര്‍ന്നു നിന്ന ഒരു കാലഘട്ടത്തില്‍ സഭയെന്നാല്‍ സംവിധാനം (system) മാത്രമല്ല എന്ന തിരിച്ചറിവാണ് ഫ്രാന്‍സിസിനുണ്ടായത്. ക്രിസ്തുവിന്‍റെ സഭ എല്ലാവരും ചേര്‍ന്ന ഒന്നാണെന്ന് അദ്ദേഹം മനസ്സിലാക്കി. സഭയില്‍ വെളിച്ചം കയറാന്‍, സഭ നവീകരിക്കപ്പെടാന്‍ പോപ്പും മെത്രാന്‍മാരും അച്ചന്‍മാരും ആദ്യം നന്നാകട്ടെ എന്നു പറഞ്ഞു ഫ്രാന്‍സിസ് നിന്നില്ല. തന്‍റെ ജീവിതം ക്രിസ്തുവിന് ചേര്‍ന്ന വിധം, ദൈവേഷ്ടങ്ങള്‍ അന്വേഷിക്കുന്ന വിധം അയാള്‍ പുനഃക്രമീകരിച്ചു; അത്ര തന്നെ. അതുണ്ടാക്കുന്ന മാറ്റം എത്ര വലുതാണ്! ഈ കാലഘട്ടത്തിലും. ക്രൈസ്തവ ജീവിതം - സുവിശേഷാധിഷ്ഠിതമായ ജീവിതം, ക്രിസ്തു ആഗ്രഹിച്ചതു പോലെ, ആദിമ ക്രൈസ്തവ സമൂഹം ഒറ്റക്കെട്ടായി ജീവിച്ച പോലെ ഒരു ജീവിതം സാധ്യമാണ് എന്ന് ഫ്രാന്‍സിസും സഹോദരന്‍മാരും തെളിയിച്ചു. സുവിശേഷം ജീവിക്കാന്‍ പുരോഹിതനോ മെത്രാനോ സന്യാസിയോ ആകണമെന്നില്ല, പാരമ്പര്യവും പഴമയും സമ്പത്തും പ്രതാപവും പഠനവും ഒന്നും തന്നെ അല്ല പ്രധാനം എന്നും അദ്ദേഹം ജീവിച്ചു കാണിച്ചു. ഫ്രാന്‍സിസോ അദ്ദേഹത്തിന്‍റെ സമൂഹമോ പൂര്‍ണരായ മനുഷ്യരുടെ കൂട്ടമല്ല. കുറവുകളും കുഴപ്പങ്ങളുമൊക്കെയുള്ള വെറും സാധാരണ മനുഷ്യര്‍ തന്നെയാണ് അവരും. തങ്ങളെത്തന്നെ ദൈവകരങ്ങളില്‍ സമര്‍പ്പിക്കുമ്പോള്‍, വിട്ടുകൊടുക്കുമ്പോള്‍, പരിപൂര്‍ണമായി ദൈവപരിപാലനയില്‍ ആശ്രയിക്കുമ്പോള്‍, എങ്ങനെ ദൈവം അവരിലൂടെ വലിയ കാര്യങ്ങള്‍ നടത്തുന്നു എന്നത് ഫ്രാന്‍സിസ്കന്‍ സമൂഹത്തെ പരിശോധിക്കുമ്പോള്‍ മനസ്സിലാകുന്നുണ്ട്. എന്നാല്‍ സ്വന്തം കഴിവിലോ കരുത്തിലോ ആശ്രയിക്കുന്നവര്‍ക്ക് ഇവിടവും ഒരു പരാജയവുമാണെന്നതും ചരിത്രം. കാരണം ഒരു നാള്‍ തന്‍റെ സമൂഹത്തിന്‍റെ പോക്കിനെക്കുറിച്ച് രോഷാകുലനാകുന്ന ഫ്രാന്‍സിസിനെ ദൈവം തിരുത്തുന്നുണ്ട്: "ആരു പറഞ്ഞു ഇതു നിന്‍റെ സഭയാണെന്ന്? ഇത് എന്‍റെ സമൂഹമാണ്." തുളവീണ ഈറ്റക്കുഴലിലൂടെ മധുരഗീതം ഒഴുക്കുന്ന സംഗീതജ്ഞനെപ്പോലെ തങ്ങളുടെ എല്ലാ മുറിവുകളും കുറവുകളുമായി തിരുമുമ്പില്‍ സ്വയം സമര്‍പ്പിക്കുന്ന മനുഷ്യരിലൂടെ ദൈവം തന്‍റെ കൃപയെ ഒഴുക്കും. അതിന് ഫ്രാന്‍സിസിനെക്കാള്‍ വലിയ ഒരു സാക്ഷ്യം നമുക്കെന്തിന് ? ഫ്രാന്‍സിസിന്‍റെ അതിരില്ലാത്ത ദൈവസ്നേഹമാണല്ലോ നമ്മളെയെല്ലാം ഏറ്റവും ആകര്‍ഷിക്കുന്നത്. ഫ്രാന്‍സിസ് എന്ന പേര് കേള്‍ക്കുമ്പോള്‍ തന്നെ ആദ്യം ഉള്ളിന്‍റെ ഉള്ളില്‍ തോന്നുന്ന വികാരം എന്താണ്? അദ്ദേഹത്തിന്‍റെ സ്നേഹമല്ലേ? ആ ഒരു ദൈവസ്നേഹത്തിന്‍റെ കനലാണ് നമുക്കിന്ന് ആവശ്യം. എല്ലാത്തരം സ്വാര്‍ത്ഥതകളും സ്വരൂപം പൂണ്ടു നമുക്കു ചുറ്റും വളരുന്നുണ്ട്. അതുണ്ടാക്കുന്ന അന്ധകാരം സമൂഹത്തെയെന്ന പോലെ സഭയെയും ശ്വാസംമുട്ടിക്കുന്നുണ്ട്. ആരെങ്കിലും പുറത്തു നിന്നും തുറക്കാവുന്നതല്ല ഇതിന്‍റെ വാതിലുകള്‍. അകത്തു നിന്നും തുറക്കേണ്ട വാതിലും കണ്ടേത്തണ്ട വഴിയും തെളിക്കേണ്ട പ്രകാശവുമാണ്. ഫ്രാന്‍സിസിനെ, അദ്ദേഹത്തിന്‍റെ മരണത്തെ ഒക്കെ വിചിന്തനമാക്കുന്ന ഈ വര്‍ഷം എല്ലാ പ്രണയങ്ങള്‍ക്കുമുപരി ദൈവത്തോടുള്ള പ്രണയം വീണ്ടെടുക്കാന്‍ ആകട്ടെ എന്ന് പ്രാര്‍ത്ഥിക്കുന്നു. ഫ്രാന്‍സിസിലും സഹോദരങ്ങളിലും എരിഞ്ഞ സ്നേഹാഗ്നിയുടെ കനല്‍ നമ്മളെയും പൊള്ളിക്കട്ടെ! ഫ്രാന്‍സീസിന്‍റെ കടന്നുപോകലിന്‍റെ എണ്ണൂറാം വര്‍ഷാശംസകള്‍... ഫ്രാന്‍സിസ്കന്‍ തനിമ റോണി കിഴക്കേടത്ത് അസ്സീസി മാസിക, ഫെബ്രുവരി 2026

വിശുദ്ധ ഫ്രാന്‍സിസിന്‍റെ എണ്ണൂറാം ചരമവാര്‍ഷിക ആചരണത്തിന്‍റെ തുടക്ക വേളയില്‍ ലിയോ പതിനാലാമന്‍ മാര്‍പാപ്പ ഫ്രാന്‍സിസ്കന്‍ സഭകളുടെ ജനറല്‍ മിനിസ്റ്റേഴ്സിന് എഴുതുന്ന കത്ത് Key takeaways: A letter from Pope Leo XIV on the 800th death anniversary of St. Francis. The letter reflects on St. Francis' life and calls for universal peace and reconciliation. ഫ്രാന്‍സിസ്കന്‍ കുടുംബത്തിലെ ജനറല്‍ മിനിസ്റ്റര്‍മാര്‍ക്ക്, 1226 ഒക്ടോബര്‍ മൂന്നിന് പോര്‍സ്യുന്‍കുലയില്‍ മരണത്തെ മുഖാമുഖം ദര്‍ശിക്കുമ്പോള്‍, ആത്യന്തിക സമാധാനം കണ്ടെത്തിയ മനുഷ്യനെന്നോണം, 'മരണമേ സോദരീ', എന്ന് വിശുദ്ധ ഫ്രാന്‍സിസ് അഭിസംബോധന ചെയ്തു. ക്രിസ്തുവിന്‍റെ രക്ഷാകര വചനങ്ങള്‍ തന്‍റെ സമകാലീനരുടെ ഹൃദയങ്ങളില്‍ ആഴത്തില്‍ വരഞ്ഞിട്ട അസ്സീസിയിലെ ദരിദ്രന്‍ മരിച്ചിട്ട് എട്ടു പതിറ്റാണ്ടുകള്‍ പിന്നിടുന്നു. സമാധാനത്തിന്‍റെ ഈ സന്ദേശം സഭയിലും സമൂഹത്തിലും ഇപ്പോള്‍ ആഴത്തില്‍ പ്രതിധ്വനിക്കട്ടെ എന്ന് ഞാന്‍ പ്രത്യാശിക്കുന്നു. വിശുദ്ധ ഫ്രാന്‍സിസിന്‍റെ എണ്ണൂറാം ചരമവാര്‍ഷികം ആചരിക്കുന്ന ഫ്രാന്‍സിസ്കന്‍ കുടുംബത്തോടും അതില്‍ പങ്കെടുക്കുന്ന എല്ലാവരോടുമൊപ്പം ആത്മീയമായി ഞാനും പങ്കുചേരുന്നു. 'കര്‍ത്താവ് നിങ്ങള്‍ക്ക് സമാധാനം തരുമാറാകട്ടെ', എന്ന ആശംസ കണ്ടുമുട്ടുന്ന ഏവരുമായി പങ്കുവയ്ക്കണമെന്ന്, സുവിശേഷ ജീവിതത്തിന്‍റെ പ്രാരംഭത്തില്‍ ദൈവം തനിക്കു വെളിപ്പെടുത്തി എന്ന് അദ്ദേഹം തന്‍റെ ടെസ്റ്റമെന്‍റില്‍ എഴുതി. പരിമിതമായ ഈ വാക്കുകളില്‍, സുവിശേഷം തന്‍റെ ജീവിതത്തിനു സമ്മാനിച്ച ആന്തരിക അത്ഭുതത്തെ അവന്‍ തന്‍റെ സഹോദരര്‍ക്കും ഓരോ വിശ്വാസികള്‍ക്കും വെളിപ്പെടുത്തി. സമാധാനമാണ് ദൈവിക വരങ്ങളുടെ ആകത്തുക. ഉന്നതങ്ങളില്‍ നിന്നുള്ള ദൈവിക വരം. മനുഷ്യപ്രയത്നത്താല്‍ മാത്രം സമാധാനം സാധ്യമാകുമെന്നത് എത്ര വലിയ ഭോഷ്കാണ്. ഓരോ ദിനവും ജീവിക്കുന്നതിന് സദാ ലഭ്യമായ ദൈവിക വരമത്രെ സമാധാനം. ഉയിര്‍പ്പു നാളില്‍ ഉത്ഥിതനായ കര്‍ത്താവ്, ഭയന്നു വിറച്ച് മാളികമുറിയില്‍ അടച്ചിട്ടിരുന്ന ശിഷ്യരെ അഭിസംബോധന ചെയ്തതും ഈ ആശംസാ വചനങ്ങളാലാണ്, 'നിങ്ങള്‍ക്ക് സമാധാനം'. ഔപചാരികമായ ഒരു അഭിവാദ്യ വാചകമല്ല അത്. മരണത്തിനു മേല്‍ ക്രിസ്തു വരിച്ച വിജയത്തിന്‍റെ വിളംബരമത്രേ. 'അത്യുന്നതങ്ങളില്‍ ദൈവത്തിനു മഹത്വം , ഭൂമിയില്‍ മനുഷ്യര്‍ക്ക് സമാധാനം', എന്ന് തിരുപ്പിറവി രാവില്‍ മലാഖാമാര്‍ ആലപിച്ച ആശംസാ ഗീതവും അതുതന്നെ. സ്വര്‍ഗത്തിനും ഭൂമിക്കുമിടയില്‍ ക്രിസ്തു വിളംബരം ചെയ്ത സമാധാനം തന്നെയാണ് അതിനാല്‍ 'സെറാഫിക് വിശുദ്ധനായ ' ഫ്രാന്‍സിസും വാഗ്ദാനം ചെയ്യുന്നത്. അവിശ്വാസവും ഭയവും സൃഷ്ടിച്ച ആന്തരികവും സാമൂഹികവുമായ വിഭജനങ്ങള്‍ മൂലമുണ്ടായ എണ്ണമറ്റ യുദ്ധങ്ങള്‍ കണ്ട ഈ കാലത്തും അവന്‍ തന്‍റെ സമാധാനത്തിന്‍റെ സന്ദേശം ഉരുവിട്ടുകൊണ്ടേയിരിക്കുന്നു. അശാന്തിക്ക് സാങ്കേതികമായ എന്തെങ്കിലും പരിഹാരം നിര്‍ദേശിക്കുകയല്ല അവന്‍ ചെയ്യുന്നത്. മറിച്ച് ആധികാരികമായ സമാധാനത്തിന്‍റെ ഉറവയിലേക്ക് വിരല്‍ ചൂണ്ടുന്ന തന്‍റെ ജീവിതം കാണിച്ചു തരികയാണ് ചെയ്യുക. മനുഷ്യ ബന്ധങ്ങളില്‍ മാത്രം ഒതുങ്ങുന്നതല്ല സമാധാനത്തെക്കുറിച്ചുള്ള ഫ്രാന്‍സിസ്കന്‍ ദര്‍ശനം. അത് സൃഷ്ട പ്രപഞ്ചത്തെയാകെ ആശ്ലേഷിക്കുന്ന ഒന്നാണ്. സൃഷ്ടികളിലോരോന്നിലും ദൈവിക സൗന്ദര്യം ദര്‍ശിച്ച് , സൂര്യനെ സഹോദരന്‍ എന്നും ഭൂമിയെ സഹോദരി എന്നും അഭിസംബോധന ചെയ്ത ഫ്രാന്‍സിസ് സൃഷ്ട പ്രപഞ്ചത്തിലാകെ സമാധാനം സ്ഥാപിതമാകണമെന്ന് നമ്മെ ഓര്‍മ്മിപ്പിക്കുന്നു. നമ്മുടെ പൊതു ഭവനം ചൂഷണത്താല്‍ നാശത്തിന്‍റെ ഭീഷണിയിലാവുകയും വിലപിക്കുകയും ചെയ്യുന്ന ഇക്കാലത്ത് ഈ ഉള്‍ക്കാഴ്ച അടിയന്തിര പ്രാധാന്യത്തോടെ നാം ഉള്‍ക്കൊള്ളേണ്ടതുണ്ട്. ദൈവത്തിലെ സമാധാനവും മനുഷ്യര്‍ക്കിടയിലെ സമാധാനവും സൃഷ്ടപ്രപഞ്ചത്തിലെ സമാധാനവും, സാര്‍വത്രിക അനുരജ്ഞനത്തിനായുള്ള ഒരൊറ്റ ക്ഷണത്തിന്‍റെ അവിഭാജ്യ തലങ്ങളത്രെ. പ്രിയ സഹോദരീ സഹോദരന്മാരെ, വിശ്വാസത്തില്‍ കരുത്താര്‍ജിക്കുന്നതും, പ്രത്യാശയില്‍ സ്ഥൈര്യം പ്രാപിക്കുന്നതും, അയല്‍ക്കാരനോടുള്ള സജീവമായ കാരുണ്യത്തില്‍ തീക്ഷ്ണമാകുന്നതുമായ, വിശുദ്ധ ഫ്രാന്‍സിസിന്‍റെ ജീവിതവും ആത്മീയപാരമ്പര്യവും നിങ്ങളില്‍ ഏവരിലും കര്‍ത്താവിലുള്ള വിശ്വാസത്തിന്‍റെ പ്രാധാന്യത്തെയും സുവിശേഷത്തോട് വിശ്വസ്തത പുലര്‍ത്തുന്ന ജീവിതത്തോടുള്ള പ്രതിബദ്ധതയെയും ജീവിതത്തിലെ എല്ലാ സാഹചര്യങ്ങളെയും വിശ്വാസത്തോടും പ്രാര്‍ത്ഥനയോടും കൂടി സ്വീകരിക്കാനും പ്രകാശിപ്പിക്കാനുമുള്ള സന്നദ്ധതയെയും പ്രചോദിപ്പിക്കട്ടെ. അനുഗൃഹീതമായ ഈ വര്‍ഷത്തില്‍, നമ്മില്‍ തികഞ്ഞ ആനന്ദവും തികവാര്‍ന്ന ഐക്യവും പ്രദീപ്തമാക്കുന്നതിന് ഉതകുന്ന വിശുദ്ധ ഫ്രാന്‍സിസിനോടുള്ള ഒരു പ്രാര്‍ത്ഥന നിങ്ങള്‍ക്ക് നല്‍കാന്‍ ഞാന്‍ ആഗ്രഹിക്കുന്നു. എണ്ണൂറ് ആണ്ടുകള്‍ക്ക് മുന്‍പ്, സമാധാനത്തിന്‍റെ മനുഷ്യനായി സോദരി മരണത്തെ പുല്‍കിയ സഹോദരന്‍ ഫ്രാന്‍സിസ്, ഞങ്ങള്‍ക്കായി ദൈവതിരുമുമ്പില്‍ മധ്യസ്ഥം വഹിക്കാന്‍ അങ്ങയോട് ഞങ്ങള്‍ പ്രാര്‍ത്ഥിക്കുന്നു. സാന്‍ഡാമിയാനോയിലെ ക്രൂശിത രൂപത്തിനുമുന്‍പില്‍ സമാധാനം കണ്ടെത്തിയ അങ്ങ് എല്ലാ മതിലുകളും തകര്‍ക്കുന്ന അനുരജ്ഞനത്തിന്‍റെ ഉറവയിലേക്കുള്ള വഴി ഞങ്ങളെയും പഠിപ്പിക്കണമെന്ന് ഞങ്ങള്‍ അങ്ങയോട് പ്രാര്‍ത്ഥിക്കുന്നു. യുദ്ധത്തിന്‍റെയും അവിശ്വാസത്തിന്‍റെയും അതിരുകളെ നിരായുധനായി മുറിച്ചു കടന്ന വിശുദ്ധാ, ലോകം അതിരുകള്‍ കീറുന്നിടത്ത് പാലങ്ങള്‍ പണിയാന്‍ ഞങ്ങള്‍ക്ക് ധൈര്യം തരണമെന്ന് അങ്ങയോട് ഞങ്ങള്‍ പ്രാര്‍ത്ഥിക്കുന്നു. ഇക്കാലത്തിന്‍റെ വിഭജനങ്ങളിലും സംഘര്‍ഷങ്ങളിലും നിരായുധരായി , ക്രിസ്തുവില്‍ നിന്നുള്ള സമാധാനത്തിന്‍റെ നിരായുധ സാക്ഷികളായി, സമാധാനസ്ഥാപകരാകാന്‍, ഞങ്ങളുടെ മധ്യസ്ഥനാകണമെന്ന് അസീസിയിലെ വിശുദ്ധാ അങ്ങയോട് ഞങ്ങള്‍ പ്രാര്‍ത്ഥിക്കുന്നു. ആമേന്‍ ഏവര്‍ക്കും, പ്രത്യേകമായി അസീസിയിലെ ദരിദ്രന്‍റെ ആത്മീയ പാത പിന്തുടരുന്നവര്‍ക്കും അവന്‍റെ ഓര്‍മ്മ പലവിധത്തില്‍ ആചരിക്കുന്നവര്‍ക്കും അപ്പസ്തോലിക ആശീര്‍വാദത്തോടൊപ്പം എല്ലാ ദൈവിക നന്മകളും ആശംസിക്കുകയും ചെയ്യുന്നു. ( വത്തിക്കാന്‍ 7ജനുവരി 2026) വിവ. ടോം മാത്യു. വി.ഫ്രാന്‍സിസിന്‍റെ വര്‍ഷം (Year of St. Francis) അസ്സീസി മാസിക, ഫെബ്രുവരി 2026

ദ ലാസ്റ്റ് ജഡ്ജ്മെൻ്റ് - മൈക്കെലാഞ്ചലോ (1535-41) Key Takeaways: This article is about art, focusing on its historical movements and Christian theological interpretations. The article, discusses Romanticism, Modernism, Postmodernism, and Contemporary Art. എഴുത്തുകാര്‍ എഴുതുകയും വായനക്കാര്‍ വായിക്കുകയും ചെയ്യുന്ന കാലം എന്നേ പോയ്മറഞ്ഞു! വായനക്കാര്‍ എഴുതുന്ന കാലമാണ് നമ്മുടേത്. എഴുതാന്‍ പണ്ടേപ്പോലെ ശിക്ഷണമോ പരന്ന വായനയോ പോലും വേണമെന്നില്ല. ഇത്തിരിപ്പോന്ന വായനക്കാര്‍ക്കും എഴുത്ത് സാധ്യമാണിന്ന്. I. കലാമുന്നേറ്റങ്ങളും കലയിലെ തുടക്കങ്ങളും കുറേയധികം കാലമായി, സമൂഹത്തില്‍ ഉണ്ടാകുന്ന മാറ്റങ്ങള്‍ എല്ലാം തന്നെ കലയിലും സാഹിത്യത്തിലും നിന്ന് ഉത്ഭവിക്കുന്നവയാണ്. പതിനെട്ടാം നൂറ്റാണ്ടിന്‍റെ രണ്ടാം പകുതിയിലും പത്തൊമ്പതാം നൂറ്റാണ്ടിന്‍റെ ആദ്യത്തിലുമായി ആവിര്‍ഭവിച്ച മുന്നേറ്റമാണ് റൊമാന്‍റിസിസം. കലയിലാണ് അതിന്‍റെ ആവിര്‍ഭാവം. യുക്തിക്ക് അമിതമായ പ്രാധാന്യം നല്കപ്പെട്ടിരുന്നു, ജ്ഞാനോദയഘട്ടത്തില്‍. അതിനോടുള്ള പ്രതികരണവും മറുതലിപ്പും ആയി, വ്യക്തിയിലും വൈകാരികതയിലും ഊന്നിയാണ് റൊമാന്‍റിസിസം ഉടലെടുക്കുന്നത്. കലയില്‍നിന്ന് സാഹിത്യത്തിലേക്കും, സാഹിത്യത്തില്‍ നിന്ന് തത്ത്വചിന്തയിലേക്കും, പിന്നെ രാഷ്ട്രീയത്തിലേക്കും പ്രസ്തുത ചിന്ത പടര്‍ന്നുകയറി, സമൂഹത്തെ ഒന്നാകെ സ്വാധീനിക്കുന്ന ഒരു മുന്നേറ്റമായിത്തീര്‍ന്നു. പത്തൊമ്പതാം നൂറ്റാണ്ടിന്‍റെ അവസാനത്തിലും ഇരുപതാം നൂറ്റാണ്ടിന്‍റെ ആരംഭത്തിലും ആണ് ആധുനികത ഉടലെടുക്കുന്നത്. ആധുനികതയും കലയിലാണ് ആദ്യം നാമ്പെടുത്തത്. അവിടെനിന്ന് സാങ്കേതിക വിദ്യയിലേക്കും തത്ത്വചിന്തയിലേക്കും രാഷ്ട്രീയത്തിലേക്കും അത് വ്യാപിച്ചു. അമൂര്‍ത്തവല്ക്കരണവും (abstraction) ചുറ്റുപാടുകളെയും പരിസരത്തെയും കുറിച്ചുള്ള അശ്രദ്ധയുമായിരുന്നു ആധുനികതയുടെ പ്രത്യേകതകള്‍. പരീക്ഷണങ്ങളുടെ ഒരു വലിയ ലോകമാണ് അത് തുറന്നിട്ടത്. ഇരുപതാം നൂറ്റാണ്ടിന്‍റെ പകുതി മുതല്‍ ഉണ്ടായിവന്ന ഒരു ധൈഷണിക മുന്നേറ്റമാണ് ഉത്തരാധുനികത. ഉത്തരാധുനികതയുടെയും ആവിര്‍ഭാവം കലയിലായിരുന്നു. കലയിലാണ് ആവിര്‍ഭവിച്ചതെങ്കിലും, വാസ്തുവിദ്യയിലേക്കും തത്ത്വചിന്തയിലേക്കും രാഷ്ട്രീയത്തിലേക്കും പെട്ടന്നുതന്നെ അത് പടര്‍ന്നുപിടിച്ചു. ആധുനികതയുടെ നിഷ്കര്‍ഷകളോടും കാര്‍ക്കശ്യത്തോടും ഉള്ള പ്രതിഷേധവും പ്രതികരണവുമായാണ് ഉത്തരാധുനികത ഉണ്ടാകുന്നത്. ചരിത്രം, വിജ്ഞാനം, അനുഭവം എന്നിവയെ സംബന്ധിച്ചുള്ള മഹാആഖ്യാനങ്ങളോടെല്ലാമുള്ള നിഷേധവും സംശയത്വവും ആണ് അതിന്‍റെ മുഖമുദ്രകള്‍. രാഷ്ട്രീയം, പ്രത്യയശാസ്ത്രം, മതം എന്നിങ്ങനെയുള്ള എല്ലാ മഹാഖ്യാനങ്ങളെയും ഉത്തരാധുനികത മറുതലിക്കും. ചില ചിന്തകളും ചില ആഖ്യാനങ്ങളും ചില ചരിത്രങ്ങളും മാത്രം മേല്‍ക്കൈ നേടുകയും ആധിപത്യം സ്ഥാപിക്കുകയും മറ്റുള്ളവ നിശബ്ദമാക്കപ്പെടുകയും ചെയ്യുന്നതിനെ ഉത്തരാധുനികത എതിര്‍ക്കും. നല്ലത് -ചീത്ത; ഉത്തമം - അധമം; കുലീനം- അകുലീനം; ഉച്ചം - നീചം എന്നിങ്ങനെയുള്ള വേര്‍തിരിവുകളോടും വിധിതീര്‍പ്പുകളോടുമൊക്കെ അത് പോകാന്‍ പറയും. ഉത്തരാധുനികതയുടെ സ്വാഭാവികമായ പരിണിതിയാണ് സമകാലികതയില്‍ കാണാവുന്നത്. സമകാലികത എന്ന വിപ്ലവവും കലയുടെ മേഖലയില്‍ത്തന്നെയാണ് ആദ്യം പൊടിക്കുന്നത്. ഉത്തരാധുനികതയുടെ പ്രത്യേകതകള്‍ ഒരു പരിധിവരെ നിലനിര്‍ത്തുമ്പോഴും ഒരു ചട്ടക്കൂടിനും നിര്‍വചനത്തിനും വശംവദമാകാതെയും നിന്നുകൊടുക്കാതെയും വഴുക്കലോടെ തെന്നിമാറി, പലതായി വീണ്ടും വീണ്ടും പിരിഞ്ഞ് മുന്നേറുകയാണ് സമകാലികത. ഓരോദിനവും കലയുടെ ഴാണറുകള്‍ (genres) തന്നെ പുതുതാവുകയാണ്. ജനകീയകല, തെരുവുകല, ഡിജിറ്റല്‍ കല, അമൂര്‍ത്തകല, മിനിമലിസ്റ്റ് കല, ഫെമിനിസ്റ്റ് കല, ചിത്രണ കല, ഹൈബ്രിഡ് കല, നവമാധ്യമ കല, വീഡിയോ ആര്‍ട്ട്, ഹൈപ്പര്‍ റിയലിസ്റ്റ് കല, ഇന്‍സ്റ്റല്ലേഷന്‍ കല എന്നിങ്ങനെ പുത്തന്‍ പിരിവുകള്‍ നിത്യേന അതില്‍ ഉടലെടുത്തുകൊണ്ടിരിക്കും. കല്ലും മണ്ണും സിമന്‍റും ഇരുമ്പും ഉരുക്കും ചപ്പും ചവറും നഖവും മുടിയും ശാരീരിക ദ്രവങ്ങളും ഉച്ഛിഷ്ടങ്ങളും എന്നുവേണ്ടാ, സമകാലിക കലയ്ക്ക് ഇന്ന മാധ്യമമേ ആകാവൂ എന്നില്ല. സമൂഹത്തെയും മനുഷ്യകുലം നിര്‍മ്മിച്ചു വച്ചിരിക്കുന്ന എല്ലാ മാമൂലുകളെയും നിര്‍വ്വചനങ്ങളെയും ചതുരപ്പെട്ടികളെയും സമകാലികത സംഭ്രമിപ്പിക്കും. ക്ലാസ്സിക്കലും റൊമാന്‍റിസിസ്റ്റും സ്ട്രക്ചറലിസ്റ്റും മോഡേണും പോസ്റ്റ്മോഡേണും കണ്‍ടെംപററിയും ആയ കലാവിഷ്ക്കാരങ്ങള്‍ ഓരോരോ മേഖലകളിലായി വിതാനിച്ചിട്ടുള്ള ഒരു മ്യൂസിയം സന്ദര്‍ശിക്കുന്നയാള്‍ കണ്‍ടെംപററി ആര്‍ട്ടിന്‍റെ വിഭാഗത്തിലേക്കെത്തുമ്പോള്‍ ഒരുതരം ഭയവും ആധിയും സംഭ്രമവും ബീഭത്സകതയും ഓക്കാനവും അനുഭവിക്കും. എല്ലാ കലാരൂപങ്ങളും ശക്തമാണ്. എന്നാല്‍, നമ്മെ അടിയോടെ പിടിച്ചുലയ്ക്കും സമകാലിക കല. ക്രിസ്തീയ വിവാദങ്ങള്‍   ദ ലാസ്റ്റ് ജഡ്ജ്മെൻ്റ് - മൈക്കെലാഞ്ചലോ (1535-41) മൈക്കല്‍ ആഞ്ചലോയും ബെര്‍ണീനിയും മുതല്‍ ലോകമെമ്പാടും ചരിത്രത്തിലിങ്ങോട്ട് ഒത്തിരി ഒത്തിരി കലാവിഷ്ക്കാരകര്‍ മതത്തെയും സഭയെയും വിശ്വാസികളെയും ചൊടിപ്പിച്ചിട്ടുണ്ട്. വത്തിക്കാനിലെ സിസ്റ്റൈന്‍ ചാപ്പലില്‍ മൈക്കല്‍ ആഞ്ചലോ ചിത്രീകരിച്ച 'അന്ത്യവിധി' ആണിന്‍റെയും പെണ്ണിന്‍റെയും നഗ്നശരീരങ്ങളുടെ ഒരു സമുദ്രംതന്നെ സൃഷ്ടിച്ചിരുന്നു. സഭാ നേതൃത്വത്തിന്‍റെയും വിശ്വാസികളുടെയും എതിര്‍പ്പുമൂലം ചുവര്‍ച്ചിത്രത്തിലെ രൂപങ്ങള്‍ക്കെല്ലാം പിന്നീട് ഇലകളും വസ്ത്രങ്ങളും വരച്ചുചേര്‍ത്ത് വലുതായ എതിര്‍പ്പ് ഒഴിവാക്കിയിരുന്നു. എന്നാല്‍, കഴിഞ്ഞ നൂറ്റാണ്ടില്‍ ചിത്രം പുനരുദ്ധരിച്ചപ്പോള്‍, പിന്നീട് വരച്ചുചേര്‍ത്തിരുന്ന ഇലയും തുണിയും പല രൂപങ്ങളില്‍നിന്നും മായ്ച്ചു കളഞ്ഞ് വീണ്ടും അവരെ നഗ്നരാക്കി. അവയിലെ പകുതി നഗ്നമായും പകുതി നഗ്നതമറച്ച രൂപത്തിലുമാണ് ഇന്നുള്ളത്. അന്ത്യവിധി സംഭവിക്കുന്നത് സ്വര്‍ഗ്ഗത്തിലാണെന്നും അവിടെയുള്ളവര്‍ ആത്മാക്കളാണെന്നും ആത്മാക്കള്‍ വസ്ത്രം ധരിക്കാറില്ലെന്നും ആയിരുന്നു ചിത്രത്തെക്കുറിച്ചുള്ള വ്യാഖ്യാനം. എക്സ്റ്റസി ഓഫ് സെൻ്റ് തെരേസ - ജിയാൻ ലൊറേൻസോ ബർണീനി (1647-52) ആത്മീയ ദര്‍ശനങ്ങളുടെ വേളയില്‍ ആത്മീയ നിര്‍വൃതിയിലാണ്ട് ചാഞ്ഞു കിടക്കുന്ന രൂപത്തിലാണ് ബെര്‍ണീനിയുടെ വിശുദ്ധ 'അമ്മത്രേസ്യയുടെ നിര്‍വൃതി' എന്ന ശില്പം. വിശുദ്ധയുടെ മുഖത്തെ ഭാവം രതിമൂര്‍ഛ അനുഭവിക്കുന്ന സ്ത്രീയുടേതാണ്. അവളുടെ മുഖത്തെ ഭാവങ്ങളെ ശ്രദ്ധിച്ചുകൊണ്ട് അവള്‍ക്കരികില്‍ നില്ക്കുന്ന ഒരു മാലാഖ. മാലാഖ തന്‍റെ കൈയ്യിലെ ഒരു അമ്പ് അവളിലേക്ക് അടുപ്പിക്കുന്നത് അവളുടെ സ്വകാര്യ ഭാഗത്തേക്കാണ് ഉന്നംവെക്കുന്നത് എന്ന് വിദഗ്ധര്‍ പറയുന്നു. ഏറ്റവും ഉന്നതമായ ആത്മീയനിര്‍വൃതി ലൈംഗിക നിര്‍വൃതിയോട് സമാനമാണെന്നും, ഒരാളുടെ മുഖഭാവങ്ങള്‍ അങ്ങനെ മാത്രമേ വരൂ എന്നുമാണ് അതേക്കുറിച്ചുള്ള വ്യാഖ്യാനം. എക്സ്റ്റസി ഓഫ് സെൻ്റ് തെരേസ- ശില്പത്തിൻ്റെ ക്ലോസപ്പ് പതിനാറും പതിനേഴും നൂറ്റാണ്ടുകളില്‍ ആവിഷ്ക്കരിക്കപ്പെട്ട് ഇന്നും റോമിലെ രണ്ട് ദേവാലയങ്ങളില്‍ നിലനില്ക്കുന്ന രണ്ട് കലാവിഷ്ക്കാരങ്ങളെക്കുറിച്ച് മാത്രമാണ് ഇവിടെ എടുത്തെഴുതിയത്. ഉത്തരാധുനിക - സമകാലിക കലകളില്‍ ലോകത്ത് വന്നിട്ടുള്ള ആവിഷ്ക്കാരങ്ങളെക്കുറിച്ച് ഇവിടെ എഴുതാനാവില്ല. കാരണം, അവ എണ്ണത്തില്‍ അത്രയേറെയുണ്ട് എന്നതുകൊണ്ടുമാത്രമല്ല, അവ ഇവിടെ എടുത്തെഴുതിയാല്‍ത്തന്നെ മിക്കവര്‍ക്കും ഇടര്‍ച്ചയും ക്ഷോഭവും ഉണ്ടാകും എന്നതുകൊണ്ടു കൂടിയാണ് അതിന് മുതിരാത്തത്. II. കലയുടെ ദൈവശാസ്ത്രം പ്രവാചകന്‍ കല എന്നത് ദൈവത്തിന്‍റെ സൃഷ്ടിപ്രക്രിയയിലുള്ള മനുഷ്യന്‍റെ പങ്കുചേരലായിട്ടാണ് ക്രൈസ്തവ ദൈവശാസ്ത്രം നിദര്‍ശിക്കുന്നത്. ഒരു വിഷയത്തെക്കുറിച്ച് ചിന്തിക്കുമ്പോഴോ അല്ലാതെയോ, ഭാവനയും ഉള്‍ക്കാഴ്ചയും സമന്വയിച്ച് ഒരാളെ അകമേ നിന്ന് നിര്‍ബന്ധിക്കുന്നത് അയാള്‍ ആവിഷ്ക്കരിക്കുമ്പോഴാണ് കല ജനിക്കുന്നത്. കലാസിദ്ധിയുള്ളവര്‍ നഗ്നരൂപങ്ങളുടെ മാതൃകകള്‍ വരഞ്ഞും മെനഞ്ഞുമാണ് തങ്ങളുടെ സൃഷ്ടിവൈഭവം തിടം വെപ്പിക്കുന്നത്. അതുകൊണ്ടുതന്നെ, സമൂഹം കാണുന്നതില്‍ നിന്ന് തികച്ചും ഭിന്നമായാണ് കലാകാരര്‍ വസ്തുതകളെ കാണുന്നതും വിഷയങ്ങളെ സമീപിക്കുന്നതും. വില്ല്യം ഷെയ്ക്സ്പിയര്‍ 'മധ്യവേനല്‍ രാവിലെ കിനാവി'ല്‍ എഴുതും പോലെ അദൃശ്യമായതിനെ ഉപാസിക്കുന്നവരും അനുഭവിക്കുന്നവരും അനുഭവിപ്പിക്കുന്നവരുമാണ് ഭ്രാന്തനും കാമുകനും കവിയും. അവര്‍ മൂവരും സത്യത്തില്‍ ഒന്നുതന്നെയാണ്. യാഹൂദിക-ക്രൈസ്തവ പാരമ്പര്യത്തില്‍ പ്രവാചകന്‍ എന്ന ഒറ്റപ്പേരും ആ ഒരാള്‍ക്ക് യോജിക്കും. ദി ഏൻഷ്യൻ്റ് ഓഫ് ഡെയ്സ് - വില്യം ബ്ലെയ്ക്ക് (1794) അവഹേളനം ക്രൈസ്തവ ചരിത്രത്തില്‍ ആദ്യമായി കോറപ്പെട്ടത് പ്രതീകാത്മക രൂപങ്ങളാണ്. കാറ്റകോംപുകള്‍ എന്നറിയപ്പെടുന്ന റോമിലെ ഭൗമാന്തര ഗുഹകളില്‍ വിശ്വാസികളെ സംസ്കരിച്ച ഇടങ്ങളില്‍ മറ്റാരും തിരിച്ചറിയാതിരിക്കാനും തങ്ങള്‍ക്ക് തിരിച്ചറിയാനും വേണ്ടി രഹസ്യമായി ആദിമ ക്രൈസ്തവര്‍ ഒരു മീനിന്‍റെ രേഖാചിത്രം വരച്ചുവച്ചു. ഗ്രീക്ക് ഭാഷയില്‍ 'ഇഖ്തിസ്' എന്നാണ് മീനിന് വാക്ക്. ICHTIS എന്നത് ക്രൈസ്തവരെ സംബന്ധിച്ചിടത്തോളം 'യേശു-ക്രിസ്തു ദൈവപുത്രനും മാനവ വിമോചകനും' എന്നതിന്‍റെ ചുരുക്ക രൂപമായിരുന്നു. അപ്പോള്‍ ഒരു മീനിനെ വരച്ചാല്‍ അവരെ സംബന്ധിച്ചിടത്തോളം അത് ഒരു രഹസ്യ കോഡ് ആയിരുന്നു. വിശ്വാസികള്‍ ക്രിസ്തുവിനെ ആദ്യമായി ചിത്രീകരിക്കുന്നതും അതേ കാറ്റകോംപുകളില്‍ത്തന്നെ. ക്രൈസ്തവരുടേതെന്ന് കരുതപ്പെടുന്ന ക്രിസ്തുവിന്‍റെ ആദ്യ രേഖാചിത്രങ്ങള്‍ നല്ലയിടയന്‍റേതാണ്. ഒരാള്‍ ഒരു ആടിനെ ചുമലുകളില്‍ സംവഹിച്ചുകൊണ്ട് നില്ക്കുന്ന രേഖാചിത്രമായിരുന്നു അത്. ഗുഹകളുടെ വശങ്ങളിലാണ് അക്കാലത്ത് അവര്‍ മരിച്ചവരെ അടക്കിയിരുന്നത്. മരിച്ച് അടക്കപ്പെട്ട ഒരു ക്രിസ്തുവിശ്വാസിയുടെ കബറിടത്തില്‍ ഇങ്ങനെ ഒരാടിനെ സംവഹിക്കുന്ന ഒരു മനുഷ്യരൂപം ! അതും മറ്റുള്ളവര്‍ക്ക് എളുപ്പം മനസ്സിലാകാത്ത ഒരു പ്രതീകമായിരുന്നു. എന്നാല്‍, ഏതാണ്ട് അതേ കാലത്തുതന്നെ ക്രിസ്ത്യാനികളെ അധിക്ഷേപിക്കുന്ന ഒരു ചിത്രവും നാം ചരിത്രത്തില്‍ കണ്ടെത്തിയിട്ടുണ്ട്. റോമിലെ പാലറ്റൈന്‍ കുന്നില്‍ ഒരു ചുമരിന്മേല്‍ കോറിയിട്ട ഒരു തെരുവുചിത്രം! 'അലക്സാമെനോസ് അവന്‍റെ ദൈവത്തെ ആരാധിക്കുന്നു' എന്ന അടിക്കുറിപ്പോടെ വരഞ്ഞതായിരുന്നു ആ തെരുവുചിത്രം. വരച്ചയാള്‍ എന്തായിരുന്നു ചിത്രീകരിച്ചിരുന്നത്? കുരിശില്‍ തറയ്ക്കപ്പെട്ട, കഴുതയുടെ തലയുള്ള ഒരു മനുഷ്യരൂപം! കഴുതയെ ആരാധിക്കുന്നവനാണ് അലക്സാമെനോസ് : അല്ലെങ്കില്‍ കുരിശില്‍ തറയ്ക്കപ്പെട്ടവനെ ആരാധിക്കുന്ന അലക്സാമെനോസ് ഒരു കഴുതയാണ് എന്നാണ് ചിത്രകാരന്‍ വിശ്വാസിയെ അവഹേളിക്കാന്‍ ശ്രമിക്കുന്നത്. ചുരുക്കത്തില്‍, വിശ്വാസികള്‍ ക്രിസ്തുവിന്‍റെ ചിത്രം വരക്കാന്‍ തുടങ്ങിയ അതേ കാലത്തുതന്നെ അവിശ്വാസികള്‍ ക്രിസ്തുവിനെ അവഹേളിക്കുന്ന ചിത്രങ്ങളും വരക്കാന്‍ തുടങ്ങിയിരുന്നു. കുരിശ് മതങ്ങള്‍ തമ്മില്‍ ചില കാര്യങ്ങളില്‍ സമാനതകളുണ്ടെന്നാലും വിശ്വാസ കാര്യത്തില്‍ ക്രിസ്തീയത മറ്റു മതങ്ങളില്‍ നിന്ന് തുലോം വ്യത്യസ്തമാണ്. ദൈവം മനുഷ്യാവതാരം ചെയ്യുന്ന സങ്കല്പം ഇതരമതങ്ങളില്‍ കാണാമെന്നിരിക്കിലും മനുഷ്യാവതാരം ചെയ്ത ദൈവം അതിഭീകരമാംവിധം പീഡിപ്പിക്കപ്പെടുകയും കൊല്ലപ്പെടുകയും ചെയ്യുന്ന ഒരു ദര്‍ശനം മറ്റുമതങ്ങള്‍ക്കെല്ലാം അന്യവും അചിന്ത്യവും അഗ്രാഹ്യവുമാണ്. അതുകൊണ്ടു തന്നെയാണ് ക്രൈസ്തവര്‍ മറ്റു മതവിശ്വാസികളില്‍ നിന്ന് വ്യത്യസ്തമായിരിക്കേണ്ടത്. തങ്ങളുടെ മതവിശ്വാസം ഏതെങ്കിലും തരത്തില്‍ പരിഹസിക്കപ്പെടുകയോ മതചിഹ്നങ്ങള്‍ അവഹേളിക്കപ്പെടുകയോ ചെയ്യപ്പെടുമ്പോള്‍ ഏതൊരു മതത്തില്‍ പെടുന്നയാള്‍ക്കും വലിയ ഹൃദയഭാരം അനുഭവപ്പെടും എന്നത് തീര്‍ച്ചയാണ്. അത് സ്വാഭാവികവുമാണ്. എന്നാല്‍, മറ്റു മതവിശ്വാസികളെപ്പോലെ ആയിരിക്കരുത് ക്രൈസ്തവരുടെ അതിനോടുള്ള പ്രതികരണങ്ങള്‍. കാരണം, നേരത്തെ പറഞ്ഞതുപോലെ ക്രൈസ്തവര്‍ മാത്രമാണ് തങ്ങളുടെ ദൈവം പരിഹസിക്കപ്പെടുകയും പീഡിപ്പിക്കപ്പെടുകയും ഏറ്റവും നിന്ദ്യമായ വിധത്തില്‍ കൊല്ലപ്പെടുകയും ചെയ്തതായി വിശ്വസിക്കുന്നത്. കുരിശിനെയാണ് ക്രൈസ്തവര്‍ തങ്ങളുടെ രക്ഷയുടെ അടയാളമായി പരിഗണിക്കുന്നത്. അതുകൊണ്ടുതന്നെ, ഏതെങ്കിലും ഒരാള്‍ തങ്ങളുടെ വിശ്വാസത്തെയോ മതചിഹ്നങ്ങളെയോ കലയിലൂടെ അവഹേളിച്ചു എന്ന കാരണത്താല്‍ ആരെങ്കിലുമൊക്കെ അവരുടെ വൈകാരിക ക്ഷോഭത്തിന്‍റെ ഭാഗമായി അയാളെ ചരിത്രത്തില്‍ ആക്രമിച്ചിട്ടുണ്ടാകാം എങ്കിലും, അയാള്‍ കൊല്ലപ്പെടുകയോ, അയാള്‍ക്ക് രാജ്യം വിട്ട് ഓടേണ്ടി വരികയോ ഉള്ള സാധ്യത ഉണ്ടാവില്ല. ക്രിസ്തു ചരിത്രത്തില്‍ നസ്രത്തില്‍ വളര്‍ന്നുവന്ന യേശു എന്ന പേരുള്ള വ്യക്തി ക്രിസ്തു ആയിരുന്നു; ദൈവത്തിന്‍റെ പുത്രനായിരുന്നു; അവന്‍ ഇന്നും ദൈവമാണ് എന്ന വിശ്വാസമാണ് ക്രൈസ്തവ വിശ്വാസത്തിന്‍റെ ആധാരം. ഭൂമിയിലെ സര്‍വ്വവും അവന്‍ വഴി അവനിലൂടെ അവനാല്‍ സൃഷ്ടിക്കപ്പെട്ടു എന്നതാണ് ക്രൈസ്തവ വിശ്വാസം. പ്രപഞ്ചത്തില്‍ നിലനില്‍ക്കുന്ന എല്ലാം ദൈവസ്നേഹത്തിന്‍റെ ഫലമാണെന്നും, ദൈവം ഓരോന്നിനെയും സ്നേഹിക്കുന്നു എന്നും, സര്‍വ്വതും അവനില്‍ സമന്വയിക്കപ്പെടും എന്നുമാണ് അതേ വിശ്വാസത്തിന്‍റെ തുടര്‍ച്ചാരൂപം. അതുകൊണ്ടുതന്നെ ഭൂമിയിലെ ഒന്നും ദൈവത്തിന് അന്യമല്ല. പ്രപഞ്ചത്തിന്‍റെതന്നെ വിശ്വരൂപമാണ് ക്രിസ്തു - ദി കോസ്മിക് ക്രൈസ്റ്റ്. മാംസം ക്രിസ്തീയ ദൈവശാസ്ത്രത്തിന്‍റെ ഹൃദയമാണെന്നു പറയാം 'മാംസം' എന്നത്. 'വചനം മാംസമായി' എന്നതാണ് യോഹന്നാന്‍റെ ഭാഷ്യത്തില്‍ മനുഷ്യാവതാരം. സ്നേഹത്താല്‍ ദൈവം ദ്രവ്യമായി എന്ന്. മാംസമായിത്തീര്‍ന്ന് അങ്ങനെ മാനവനായിത്തീര്‍ന്ന ദൈവം പിന്നീടു ചെയ്യുന്നത് ആത്മീയതയെ മനുഷ്യോന്മുഖമാക്കുക - മാംസോന്മുഖമാക്കുക എന്നതായിരുന്നു. സുപ്രധാനമെന്നു കരുതപ്പെട്ടിരുന്ന ഷബാത്ത് പോലും മനുഷ്യന് താഴെയാണെന്ന് പറയുക; ഏറ്റവും പ്രധാന കല്പന ദൈവത്തെ സ്നേഹിക്കുന്നതു മാത്രമല്ല, മാംസത്തിലുള്ളവരെ സ്നേഹിക്കുന്നതുകൂടിയാണെന്ന് പ്രഖ്യാപിക്കുക; മാംസത്തില്‍ ശത്രുവില്ല എന്ന് പ്രസ്താവിക്കുക; മാംസത്തിലുള്ളവരെ ശുശ്രൂഷിക്കുന്നതാണ് ധര്‍മ്മം എന്ന് കല്പിക്കുക; മാംസത്തെ ഒന്നായി കാണാന്‍ ശുദ്ധതയുടെ നിയമങ്ങള്‍ എടുത്തുകളയുക: ഇവയെല്ലാം മാംസോന്മുഖമായ ഒരാത്മീയതയുടെ നിര്‍മ്മിതിയായി കാണാം. തിരികെപ്പോകും മുമ്പ് ഒരു കഷണം ദ്രവ്യമെടുത്തിട്ട് ഇതെന്‍റെ മാംസമാണ് എന്നുപറഞ്ഞ് അത് മുറിച്ച് ഭക്ഷിക്കുവാന്‍ നല്കുകയും, മറ്റുള്ളവര്‍ക്കായി അവരവരുടെ മാംസം മുറിച്ചു നല്കുക എന്നത് തന്‍റെ ഓര്‍മ്മയ്ക്കായി തുടരാന്‍ കല്പിക്കുകയും ചെയ്തു മാംസമായ ദൈവം. അതിനാല്‍, പ്രതീകങ്ങളും പ്രതിനിധാനങ്ങളും അതോടെ അപ്രധാനമാക്കപ്പെട്ടു. മാംസത്തിലുള്ളതിനെ ബാധിക്കുന്നവയ്ക്കാണ് ഇനിമേല്‍ പ്രാധാന്യം. Art photography by Andres Serrano (1987) "ഇമ്മേർഷൻ" എന്ന് കലാകാരൻ പേരു നല്കിയ കലാചിത്രം "piss christ" മൂത്രത്തിലെ ക്രിസ്തു എന്നാണ് പൊതുവേ അറിയപ്പെടുന്നത്. ഒരു ചെറിയ പ്ലാസ്റ്റിക് കുരിശുരൂപം കുപ്പിയിൽ ഇറക്കിവച്ച് മൂത്രമൊഴിച്ചിരിക്കുകയാണ്. ദൈവനിന്ദ എന്ന പേരിൽ വലിയ പ്രക്ഷോഭം ഉണ്ടായി അമേരിക്കയിൽ. പക്ഷേ, ക്രിസ്തുവിനോട് നാം എന്താണ് ചെയ്തു കൊണ്ടിരിക്കുന്നത് എന്നാണ് കലാകാരൻ ആവിഷ്കരിച്ചിരിക്കുന്നത് എന്നാണ് അതിനെക്കുറിച്ചുള്ള വ്യാഖ്യാനം മുറിവ് സുവിശേഷങ്ങളില്‍ ഉത്ഥാനാനന്തരമുള്ള പ്രത്യക്ഷീകരണങ്ങള്‍ പ്രതിപാദിക്കുമ്പോള്‍ ലൂക്കായും യോഹന്നാനും പ്രത്യേകം പരാമര്‍ശിക്കുന്നൊരു വിശദാംശമുണ്ട്. ഉത്ഥിതന്‍റെ കൈകാലുകളിലും വിലാവിലും അവശേഷിച്ചിരുന്ന മുറിവുകളെക്കുറിച്ചാണത്. കുരിശുമരണത്തിനു ശേഷം ഒരു ദിവസമല്ലേ ആയുള്ളൂ എന്ന് സ്വാഭാവികമായും നാം കരുതിയേക്കാം. വലിയ മുറിവുകള്‍ സൗഖ്യപ്പെടാന്‍ കൂടുതല്‍ സമയം വേണമല്ലോ എന്നാവും നാം കരുതുക. എന്നാല്‍, അങ്ങനെയല്ല അത്. ക്രൈസ്തവ ദൈവശാസ്ത്ര പ്രകാരം ഉത്ഥിതമായ ശരീരം പ്രാപഞ്ചികമോ ഭൗതികമോ പദാര്‍ത്ഥികമാേ ആയ ദ്രവ്യ ശരീരമല്ല. അതില്‍നിന്ന് വ്യത്യസ്തമായ, അതിഭൗതികമായ ആത്മീയ ശരീരം ആയിരിക്കണം ഉത്ഥിതന്‍റേത്. ദ്രവ്യശരീരത്തിന്‍റെ കുറവുകളും മുറിവുകളും അതില്‍ ഉണ്ടായിരുന്നുകൂടാ. പൗലോസ് പറയും പോലെ ക്ഷണനേരത്തില്‍ പൂര്‍ണ്ണമായും രൂപാന്തരപ്പെട്ടിരിക്കേണ്ടതായിരുന്നു ഉത്ഥിതന്‍റെ ശരീരം. അതിനാല്‍, 'ഒന്നേകാല്‍ ദിവസം കൊണ്ട് മുറിവ് കരിഞ്ഞു കാണാന്‍ ഇടയില്ലെങ്കിലും ഏതാനും ദിവസത്തിനകം ആ മുറിവുകള്‍ കരിഞ്ഞുകൂടിയിരിക്കും എന്ന് കരുതാന്‍ കഴിയില്ല. കാരണം, ജൈവികമായി സൗഖ്യപ്പെടാവുന്നതോ സൗഖ്യപ്പെടുത്താവുന്നതോ ആയ മുറിവുകളല്ലവ. ഉത്ഥിതമായ - സമ്പൂര്‍ണ്ണമായി രൂപാന്തരപ്പെട്ട - പ്രസ്തുത ശരീരത്തില്‍ ഒരു ദിവസം മുറിവുണ്ടായിരുന്നെങ്കില്‍ നിത്യകാലം ആ മുറിവുകള്‍ അവിടെ ഉണ്ടായിരിക്കുക തന്നെ ചെയ്യും. മറ്റുവാക്കുകളില്‍ പറഞ്ഞാല്‍ ക്രൈസ്തവരുടെ ദൈവം മുറിവുകളുള്ള ദൈവമാണ്; നിത്യം ക്രൂശിതനാകുന്ന, ക്രൂശിതനായിരിക്കുന്ന ദൈവമാണ്. 'അങ്ങേ തിരുമുറിവുകളില്‍ - എന്നെ മറച്ചുകൊള്ളണമേ' എന്ന് സഭാവിശ്വാസികള്‍ പ്രാര്‍ത്ഥിക്കുമ്പോള്‍ തങ്ങള്‍ പാപികളാണ് എന്നാണ് അവര്‍ ഏററുപറയുന്നത്. തിരുമുറിവുകളുള്ള ദൈവത്തെ ആരാധിക്കുന്നവര്‍ അവരുടെ വിശ്വാസത്താല്‍ത്തന്നെ എല്ലാ നിന്ദകരെയും പീഡകരെയും ദ്രോഹികളെയും പാപികളെയും സ്നേഹിക്കുന്നവരും അവരെയെല്ലാം മാറോടു ചേര്‍ത്ത് ആശ്ലേഷിക്കുന്നവരുമാണ്. അത്തരം ആശ്ലേഷത്തിലൂടെ മാത്രമേ അവരുടെ ദൈവത്തിന്‍റെ തിരുമുറിവുകളെ സൗഖ്യപ്പെടുത്താന്‍ അവര്‍ക്ക് കഴിയൂ. കുരിശ്, ക്രിസ്തു, മരണം, സ്നേഹം എന്നൊക്കെ പറയുന്നത് ചെറിയ കാര്യങ്ങളല്ല. ലെറ്റ്സ് ബി റെഡീംഡ് ! കലയുടെ കലാപവഴികള്‍ ജോര്‍ജ് വലിയപാടത്ത് അസ്സീസി മാസിക, ഫെബ്രുവരി 2026

'തിരുസ്സഭ' എന്നാണ് കത്തോലിക്കാ സഭ തന്നെത്തന്നെ വിശേഷിപ്പിക്കുന്നത്. എന്നാൽ സഭ വിശുദ്ധയാണോ? അല്ലേയല്ല. പിന്നെ എങ്ങനെയാണ് തിരുസ്സഭ അഥവാ വിശുദ്ധ കത്തോലിക്കാ സഭ എന്ന് പറയാനാവുക? സഭയുടെ വിശ്വാസമനുസരിച്ച് ക്രിസ്തുവാണ് അതിൻ്റെ ശിരസ്സ്. പരിശുദ്ധാത്മാവാണ് അതിൻ്റെ ആത്മാവ്. സഭ ശരീരമാണ്. മൊത്തം പാപത്തിൻ്റെ ചളി പുരണ്ടതാണ് ആ ശരീരം. പാപാന്ധകാരം ഇല്ലാത്ത ശിരസ്സ് അതിനെ തൻ്റേതാക്കിയിരിക്കുന്നു, നന്മയുടെ ദൈവാത്മാവ് അതിനെ ഉള്ളിൽ നിന്ന് നയിക്കുകയും ചെയ്യുന്നു. സാവധാനമാണ് അവൾ സ്വയം ശുദ്ധി വരുത്തുന്നത്. പാപികളായിരുന്ന നിരവധി പേരെ യേശുവിൻ്റെ വംശാവലി ചരിത്രത്തിൽ കാണുന്നതുപോലെ സഭാ ചരിത്രത്തിലും തിന്മയുടെ ഏടുകൾ നിരവധി കാണാൻ കഴിയും. ചരിത്രം പരിശോധിച്ചാൽ, ചരിത്രത്തിലെ മറ്റ് മാനുഷിക സംവിധാനങ്ങളിൽ നിന്ന് ഒത്തിരിയൊന്നും വ്യത്യാസം ഇല്ലാത്തവിധം ഹിംസയും തിന്മയും ധാർഷ്ട്യവും അവളിലും കാണാൻ കഴിയും. "ഞാൻ പിഴയാളി' എന്ന് ഓരോ വിശ്വാസിയും നെഞ്ചത്തടിച്ച് പറയും പോലെ ഒരു സംവിധാനം എന്ന നിലയിൽ സഭയും, ചെയ്തു പോയ തെറ്റുകളെക്കുറിച്ച് 'ഞങ്ങൾ പിഴയാളികൾ' എന്ന് നെഞ്ചത്തടിച്ച് വേദനയോടെ ഏറ്റുപറഞ്ഞിട്ടുണ്ട്. കത്തോലിക്കാ സഭയിൽ കുമ്പസാരം ഉള്ളതുപോലെ തന്നെ കത്തോലിക്കാ സഭയും കുസസാരിച്ചുപോരുന്നു. പൂർവ്വികതിന്മകളെ നിരാകരിക്കുന്ന, ഭൂതകാലത്തിലെ സ്വന്തം തെറ്റുകളെ ഏറ്റുപറയാത്ത, എന്തിനും ഏതിനും തനിക്കുപുറത്തു മാത്രം തിന്മ കണ്ടെത്തുന്ന സംവിധാനങ്ങൾ അകമേനിന്നേ ദ്രവിച്ചുപോകും!

പാരമ്പര്യങ്ങൾക്ക് എന്തെങ്കിലും മൂല്യം കല്പിക്കുന്ന ക്രൈസ്തവ സഭകൾ ഇന്നലെയും നാളെയും ഒക്കെയായി നോമ്പ് ആചരണത്തിലേക്ക് പ്രവേശിക്കുകയാണ്. പറയാനാണെങ്കിൽ ഏറെയുണ്ട്. വിള്ളലുകൾ നികത്തലും പുറംപൂച്ചുകൾ എടുത്തുമാറ്റലും ബന്ധങ്ങൾ സ്ഥാപിക്കലുമാണ് നോമ്പിൻ്റെ പ്രഖ്യാപിത ലക്ഷ്യങ്ങളായി തോന്നിയിട്ടുള്ളത്. അടിമത്തത്തിൻ്റെ നുകങ്ങൾ എടുത്തുമാറ്റുക, മർദ്ദനം അവസാനിപ്പിക്കുക, മേധാവിത്തം ഇല്ലാതാക്കുക എന്നെല്ലാം ഏശയ്യാ പറയുന്നുണ്ട്. വിള്ളലുകൾ അടയ്ക്കലാണ് അപ്പറയുന്നതെല്ലാം. മനുഷ്യർ എന്ന നിലയിൽ കാലാകാലങ്ങളായി ഉണ്ടായി വന്നിട്ടുള്ള വ്യവസ്ഥയുടെ അനീതികൾ ഇല്ലാതാക്കൽ! വരേണ്യതയും മേധാവിത്തവും കോയ്മയും പുതുതായി സൃഷ്ടിക്കപ്പെടാതെ നോക്കണം. അവ സൃഷ്ടിക്കാൻ വേണ്ടിയുള്ളതാണ് മുഖംമൂടികളും പുറംപൂച്ചുകളും. ഞാൻ വലിയ പ്രാർത്ഥനക്കാരനാണ്, ഞാൻ ഭൂലോക നന്മമരമാണ്, ഞാൻ താപസമേരുവാണ്: ഞാൻ വലിയ സംഭവമാണ് എന്ന് മറ്റുള്ളവരെ ബോധ്യപ്പെടുത്താനുള്ള കുറുക്കുവഴികൾ! ഇപ്പറഞ്ഞതൊക്കെ അഴിച്ചുമാറ്റേണ്ടതുണ്ട്. മണ്ണും വിണ്ണും മരവും ചരവുമായി അടുക്കലും കണക്റ്റാവലുമാണ് പിന്നെ ചെയ്യാനുള്ളത്. കുറയ്ക്കുക, നടക്കുക, നോക്കുക, കേൾക്കുക എന്നീ നാല് ക്രിയകൾ ഓർത്താൽ എളുപ്പമായി. അനാവശ്യങ്ങൾ ഒഴിവാക്കി ലളിതവല്ക്കരിക്കുന്നതാണ് കുറയ്ക്കൽ. തീന്, കുടി, ഉടുപ്പ്, എടുപ്പ്: എല്ലാറ്റിലും. കുറയ്ക്കാൻ കുറച്ചൊക്കെ കൊടുക്കുകയും വേണം. വീട്ടിൽ നിന്നും സൗകര്യങ്ങളിൽ നിന്നും തന്നിൽ നിന്നും പുറത്തിറങ്ങലാണ് നടക്കൽ. ചുറ്റുപാടുകളെയും മനുഷ്യരെയും ശ്രദ്ധിക്കൽ മാത്രമല്ല, ശരിയായി കാണാൻ ശ്രമിക്കൽ കൂടിയാണ് നോക്കൽ. ബോധപൂർവ്വം സക്രിയമായി ചെയ്യേണ്ടത്. ശബ്ദം താഴ്ത്തലും നിശ്ശബ്ദമാവലും ചേർത്ത് പ്രകൃതിയിലേക്കും ഉള്ളിലേക്കും കാതയയ്ക്കലാണ് കേൾക്കൽ. ഇതിനൊന്നും ഒത്തിരി വലിയ സന്നാഹങ്ങളൊന്നും വേണ്ടാന്നേ. ഹിമാലയത്തിലേക്കൊന്നും പോകണ്ടാ. മുറ്റത്തേക്കോ വഴിയിലേക്കോ ഇറങ്ങിയാൽ മതി. കുറയ്ക്കുക, നടക്കുക, നോക്കുക, കേൾക്കുക.

ഒരാളുടെ കുറ്റങ്ങളും പാപങ്ങളും അവയുണ്ടാക്കുന്ന കുറ്റബോധവും; ആത്മീയ പ്രായശ്ചിത്തം ഒരാൾക്ക് എങ്ങനെ മോചനം നല്കും; ക്രിസ്തീയ ആത്മീയതയിലെ പ്രഹേളികകൾ; പ്രായോഗിക സ്നേഹത്തിൻ്റെ നാനാർത്ഥങ്ങൾ; ചൂഷണവും പീഡനവുമാണോ സാംസ്കാരികത്തനിമയാണോ മുഖ്യം: എന്നിങ്ങനെ എത്രയോ താത്ത്വിക ജഡിലതകളെ അഭിസംബോധന ചെയ്യാൻ ശ്രമിക്കുന്ന ഒരു ചലച്ചിത്രം എന്ന നിലയിൽ 1986 -ലെ കാൻ ചലച്ചിത്ര മേളയിലെ ഏറ്റവും മികച്ച സംവിധായകനുള്ള പാം ഡിയാേറും ഏറ്റവും നല്ല ഛായാഗ്രഹണത്തിനുള്ള ഓസ്കറും നേടിയ 'ദ് മിഷൻ' എന്ന ചലച്ചിത്രം. നാലഞ്ചു തവണയെങ്കിലും ഞാനത് കണ്ടുകാണും. ബ്രിട്ടിഷ് ചലച്ചിത്രകാരൻ റോളൺഡ് ജോഫ് സംവിധാനം നിർവ്വഹിച്ച ദ് മിഷൻ സ്വതന്ത്രമായ ഒരു ചരിത്രാഖ്യാനമാണ്. പാരഗ്വായിലെ ഗ്വറാണി എന്ന ആദിമ ഗോത്ര ജനതക്കിടയിൽ മിഷനറിയായ ഈശോസഭാ വൈദികൻ ഫാ. ഗബ്രിയേലും (ജെറമി അയൺസ്) അടിമവേട്ടക്കാരനായിരുന്ന ക്യാപ്റ്റൻ റൊഡ്രീഗോയുമാണ് (റോബർട്ട് ഡി നീറോ) മുഖ്യ കഥാപാത്രങ്ങൾ. റൊഡ്രീഗോ സ്വന്തം സഹോദരൻ്റെ ഘാതകനാകുന്നതും പ്രായശ്ചിത്തത്തിൻ്റെ ജീവിതത്തിനായി താൻ വലവച്ച് അടിമകളെ പിടിച്ചിരുന്ന അതേ ഗ്വറാണികൾക്കിടയിലേക്ക് അയാൾ എത്തുന്നതും അവിടെ വച്ച് അയാൾ ഈശോസഭാ വൈദികനാകുന്നതും ചിത്രത്തിൻ്റെ ആദ്യഭാഗം. പാരഗ്വായ് സ്പാനിഷ് കോളനിയായിരിക്കേയാണ് ഈശോസഭാ വൈദികർ മിഷനറി പ്രവർത്തനം നടത്തുന്നതും ഗ്വറാണി ഗോത്ര ജനതയെ ക്രൈസ്തവ വിശ്വാസത്തിലേക്ക് കൊണ്ടുവരുന്നതും - മതം മാറ്റുന്നത് എന്നാണ് സമകാലിക പദം. മാഡ്രിഡ് ഉടമ്പടിപ്രകാരം സ്പെയിൻ തങ്ങളുടെ കോളനി പോർച്ചുഗലിന് കൈമാറുന്നതോടെ കാര്യങ്ങൾ മാറുന്നു. സഭയുടെ പ്രതിനിധിയാണ് പോർച്ചുഗീസ് അധിനിവേശക്കാർക്കും സ്പാനിഷ് മിഷനറിമാർക്കും ഇടയിൽ പാരഗ്വായിലെ മധ്യസ്ഥനും കമ്മീഷനും. മിഷൻ ഉപേക്ഷിക്കാനാണ് തീരുമാനം. ഫാ. റോഡ്രിഗോയും പല വൈദികരും ഗോത്രജനതയിലെ ഒരു വിഭാഗത്തോടൊപ്പം സായുധപ്രതിരോധത്തിന് ഒരുങ്ങുന്നു. ഒരു ചെറുവിഭാഗം ഫാ. ഗബ്രിയേലിനൊപ്പം ആത്മീയമായ ചെറുത്തുനില്പിനും. കണ്ടിരിക്കേണ്ടതാണ് ഗംഭീരമായ ഈ ചലച്ചിത്രം. ക്രിസ്റ്റ്യൻ മിഷനറിമാരെ കൊളോണിയൽ ശക്തികളോട് തുല്യം ചേർത്തു കാണുന്നതാണ് ഇന്നും ഇൻഡ്യയിലെ പ്രബലമായ ആഖ്യാനം. അറിവില്ലായ്മ ക്ഷമാർഹമാണ്. ഒരു രാഷ്ട്രീയ നാരേറ്റീവ് നിർമ്മിക്കാനായി ബോധപൂർവ്വം സത്യത്തോട് മുഖം തിരിക്കുന്നതിനെ എന്തു പറയണം? പുറമേയ്ക്ക് പ്രായോഗികമായ ചില ചേർന്നുനടക്കലുകൾ ചെയ്തിട്ടുള്ളപ്പോഴും ക്രിസ്റ്റ്യൻ മിഷനറിമാർ എല്ലായിടത്തും ആത്യന്തികമായി കോളനി വല്ക്കരണത്തെയും സാമ്പത്തിക ചൂഷണത്തെയും തുരങ്കം വച്ചിട്ടയുള്ളൂ.

If I were to pick two of the four gospels, I would take Luke and John. That doesn't mean I don't like Matthew and Mark. It's just that I like the first ones more. However, chapters 5, 6, and 7 of Matthew are known as the Sermon on the Mount. The Sermon on the Mount is often called the Crux of the Gospels. Of these, the 5th chapter is the most liked. Because chapter 5 begins with the eight beatitudes. As we know, the eight beatitudes are the manifesto of a new world order. Immediately following that, Jesus elevated his followers to a higher consciousness and obligation by saying, 'You are the salt of the earth and you are the light of the world.' We hear a stirring and uplifting message there. And in the end, 'Love your enemies and pray for those who persecute you'. The chapter ends with the call to 'be perfect as your heavenly Father is perfect'. There are several things that come in between. I would say that eight of the ten commandments of the Old Testament are interpreted, deepened and embellished there. He begins with the 5th commandment, that says, "You shall not kill." You shall not get angry and call your brother an idiot or a fool - the commandment "Thou shall not kill" should reach upto that point. The 2nd commandment is about God's holiness and worship. There are many things the Old Testament interpreted it into. Whereas the only prerequisite for worshiping God here is to be reconciled with someone who has something against you. Jesus raises the worship of God to such a level of sensitivity. "You shall not commit adultery" was the 6th commandment. The law of adultery should even include your commitment to eradicate lust from your heart. The 9th commandment was "You shall not covet your neighbor's wife." Even a divorce should be read in conjunction with this commandment. When one begins to compare or has fascination for someone else, one begins to find fault with one's spouse. The 8th commandment was "Thou shall not bear false witness." You are sacred, just like the heaven is, or the earth is, or the temple is. Respecting that sacredness, the words that come out of you should be sincere. When the commandment "Thou shall not kill" is applied to retributive justice, the Old Testament had prescribed "an eye for an eye, a tooth for a tooth." That is, if an opponent strikes out one of your eyes, you should not retaliate in such a way that you kill him or destroy his family. The interpretation of the Old Testament was that you have the right to strike out one of his eyes because he that to you. But that would imply that, if he has murdered your father you can also murder his father. "To whoever slaps you on the right cheek, when you turn the other cheek also" is where the commandment of non-violence becomes complete. A social order that is based on the values of Kingdom of God would demand that. I believe, Jesus must have said the same thing multiple times in his sermons. Therefore, it must be to avoid repetition, I think that the Evangelist has placed couple of things in other chapters of the Gospel rather than here. We can find such a portion in chapter 12 and another in chapter 15 (verses 4 to 20). The 3rd commandment was about the Sabbath observance. We can see that discussed in 12:6-8. The 4th commandment was "Honor your parents." It comes in 15:4-6. Similarly, the 7th commandment, "You shall not steal," is getting mentioned in 15:19. The commands not to eat such and such things that are unclean, could be found in the Old Testament. The abolition of such laws of purity comes just before that in chapter 15. If those 3 had been placed in this chapter, I think the New-World interpretations of the Ten Commandments, the sacred laws, and the traditions would have come together in one piece. The 1st commandment of the decalogue was, “I am who am God. There's no other. You shall worship no one but me.” That I am who am God is your Father. Therefore, all are your sisters and brothers. Matthew ends the 5th chapter by Jesus' interpretation of the 1st commandment. The 1st commandment is fulfilled only in loving everyone and becoming perfect like God your Father. Simply superb!

നാല് സുവിശേഷങ്ങളിൽ രണ്ടെണ്ണം എടുക്കാൻ പറഞ്ഞാൽ ലൂക്കായും യോഹന്നാനുമാവും ഞാൻ എടുക്കുക. എന്നുകരുതി മത്തായിയും മർക്കോസും ഇഷ്ടമല്ല എന്നല്ല. ആദ്യം പറഞ്ഞവയോട് കൂടുതൽ ഇഷ്ടമുണ്ടെന്നാണ്. എന്നിരിക്കിലും മത്തായിയുടെ 5, 6, 7 അദ്ധ്യായങ്ങളാണ് മലയിലെ പ്രസംഗം എന്നറിയപ്പെടുന്നത്. മലയിലെ പ്രസംഗത്തെ സുവിശേഷത്തിൻ്റെ കാതൽ എന്ന് വിളിക്കാറുണ്ട്. അതിൽത്തന്നെ 5-ാം അദ്ധ്യായം എന്നിക്കേറെ പ്രിയരെമാണ്. കാരണം, അഷ്ടഭാഗ്യങ്ങളോടെയാണ് 5-ാം അദ്ധ്യായം ആരംഭിക്കുന്നത്. അഷ്ടഭാഗ്യങ്ങൾ എന്നത് പുതിയൊരു ലോകക്രമത്തിൻ്റെ മാനിഫെസ്റ്റോ ആണെന്ന് നമുക്കറിയാം. അതുകഴിഞ്ഞുടനെ, 'നിങ്ങൾ ഭൂമിയുടെ ഉപ്പും ലോകത്തിൻ്റെ പ്രകാശവുമാണ് ' എന്നു പറഞ്ഞ് അനുവാചകരെ ഉന്നതമായ ഒരു അവബോധത്തിലേക്കും ധർമ്മത്തിലേക്കും ഉയർത്തി പ്രതിഷ്ഠിക്കുകയാണ്. ഒരു ഉണർത്തലിൻ്റെയും ഉയർത്തലിൻ്റെയും സ്ഥായിയാണവിടെ കേൾക്കുന്നത്. 'ശത്രുക്കളെ സ്നേഹിക്കുകയും നിങ്ങളെ പീഡിപ്പിക്കുന്നവർക്കു വേണ്ടി പ്രാർത്ഥിക്കുകയും ചെയ്യുവിൻ. നിങ്ങൾ നിങ്ങളുടെ സ്വർഗ്ഗസ്ഥനായ പിതാവിനെപ്പോലെ പരിപൂർണ്ണരായിരിക്കുവിൻ' എന്ന ആഹ്വാനത്തോടെയാണ് അദ്ധ്യായം അവസാനിക്കുന്നത്. ഇതിനിടയ്ക്ക് പറയുന്ന കുറേ കാര്യങ്ങളുണ്ട്. പഴയ നിയമത്തിൽ നല്കപ്പെട്ട പത്ത് കല്പനകളിൽ എട്ടിനെയും വ്യാഖ്യാനിച്ച് ആഴപ്പെടുത്തലാണ് അവിടെ ചെയ്യുന്നത്. കൊല്ലരുത് എന്ന 5-ാം കല്പനയിലാണ് തുടങ്ങുന്നത്. സഹോദരനെ ഭോഷാ എന്നോ വിഡ്‌ഢീ എന്നോ വിളിക്കരുത് - എന്നിടം വരെ "കൊല്ലരുത്" എന്ന കല്പന എത്തിച്ചേരണം. ദൈവാരാധനയെ കുറിക്കുന്നതാണ് 2-ാം കല്പന. അത് വ്യാഖ്യാനിക്കുന്ന എത്രയോ ഉപാധികൾ പഴയനിയമത്തിൽ കാണാം. ദൈവാരാധനയുടെ ഒരേയൊരു മുന്നുപാധി - ആർക്കെങ്കിലും നിന്നോട് എന്തെങ്കിലും വിരോധം ഉണ്ടെന്നാൽ അയാളുമായി അനുരഞ്ജനപ്പെടുക എന്നത് മാത്രമാണ്. അത്രയും സെൻസിറ്റിവിറ്റിയിലേക്ക് ദൈവാരാധനയെ ഉയർത്തുന്നു. "വ്യഭിചാരം ചെയ്യരുത്" എന്നത് 6-ാം പ്രമാണമാണ്. നിൻ്റെ ഹൃദയത്തിൽ നിന്നുതന്നെ ആസക്തികളെ നിർമൂലനം ചെയ്യുന്നിടം വരെ വ്യഭിചാരത്തിൻ്റെ നിയമം എത്തണം. "അന്യൻ്റെ ഭാര്യയെ മോഹിക്കരുത്" എന്നാണ് 9-ാം പ്രമാണം. വിവാഹമോചനത്തെ വരെ ഈ പ്രമാണവുമായി ബന്ധിപ്പിച്ച് വായിക്കണം. "കള്ളസാക്ഷ്യം പറയരുത്" എന്നതാണ് 8-ാം പ്രമാണം. സ്വർഗ്ഗവും ഭൂമിയും ദേവാലയവും പോലെതന്നെ നീയും പവിത്രമാണ്. ആ പവിത്രതയെ ആദരിച്ചുകൊണ്ട് നേരായ വാക്കുകൾ മാത്രം ഉച്ചരിക്കണം. "കൊല്ലരുത്" എന്ന കല്പന നീതിയുടെ മേഖലയിലേക്ക് എത്തുമ്പോൾ "കണ്ണിന് കണ്ണ്, പല്ലിന് പല്ല് " എന്ന് പഴയനിയമം അനുശാസിച്ചിരുന്നു. അതായത് എതിരാളി നിൻ്റെ ഒരു കണ്ണ് അടിച്ചു പൊട്ടിച്ചാൽ അവനെ കൊല്ലുകയോ അവൻ്റെ കുടുംബത്തെ നശിപ്പിക്കുകയോ ചെയ്യുന്ന തരത്തിൽ പകവീട്ടരുത്. തത്തുല്യമായി അവൻ്റെ ഒരു കണ്ണ് അടിച്ചുപൊട്ടിക്കാൻ മാത്രം നിനക്ക് അവകാശമുണ്ട് എന്നതായിരുന്നു പഴയ നിയമത്തിൻ്റെ വ്യാഖ്യാനം. എന്നുപറയുമ്പോൾ നിൻ്റെ അപ്പനെ കൊന്നവൻ്റെ അപ്പനെ നിനക്ക് കൊല്ലാം എന്നും വരും. "വലത്തുകരണത്തടിക്കുന്നവന് മറ്റേ കരണം കൂടി കാട്ടിക്കൊടുക്കും" എന്നുവരുന്നിടത്തേ അഹിംസയുടെ കല്പന പൂർണ്ണമാകൂ. അതാണ് ദൈവരാജ്യ-സാമൂഹിക ക്രമത്തിൻ്റെ രീതി. ഒരേകാര്യം തൻ്റെ പ്രബോധനങ്ങളിൽ യേശു പലപ്പോഴും ആവർത്തിച്ച് പറഞ്ഞിട്ടുണ്ടാവണം. അതുകൊണ്ടുതന്നെ, ആവർത്തനങ്ങൾ ഒഴിവാക്കാൻ വേണ്ടിയാവണം, ഈ പശ്ചാത്തലത്തിലും പറഞ്ഞിട്ടുണ്ടാകാനിടയുള്ള ഒന്നുരണ്ട് കാര്യങ്ങൾ - ഒരു ഭാഗം 12-ാം അധ്യായത്തിലും മറ്റൊരു ഭാഗം 15-ാം അധ്യായത്തിലും (4 മുതൽ 20 വരെ വാക്യങ്ങൾ) സുവിശേഷകൻ കൊണ്ടുപോയി വച്ചത് എന്നാണ് എനിക്കു തോന്നുന്നത്. സാബത്താചരണത്തെക്കുറിക്കുന്നതാണ് 3-ാം പ്രമാണം. അത് പ്രതിപാദിക്കുന്നത് 12: 6-8 വരെയാണ്. "മാതാപിതാക്കളെ ബഹുമാനിക്കുക" എന്നതാണ് 4-ാം പ്രമാണം. അത് വരുന്നത് 15: 4-6 അതുപോലെ 7-ാം പ്രമാണമായ "മോഷ്ടിക്കരുത്" എന്നതിനെക്കുറിച്ചുള്ളസൂചന വരുന്നത് 15: 19-ൽ ആണ്. ഇന്നയിന്ന വസ്തുകൾ ഭക്ഷിക്കരുത് എന്നും കല്പനകൾ ഉണ്ടായിരുന്നു. അത്തരം ശുദ്ധാശുദ്ധ നിയമങ്ങളെ ഇല്ലാതാക്കുന്നതും അതിന് തൊട്ടു മുമ്പായാണ്. അവ കൂടി ഈ അധ്യായത്തിൽ സ്ഥാപിച്ചിരുന്നെങ്കിൽ പത്ത് കല്പനകളെയും ശുദ്ധാശുദ്ധ നിയമങ്ങളെയും പാരമ്പര്യങ്ങളെയും കുറിച്ചുമുള്ള പുതിയ ലോകത്തിൻ്റെ വ്യാഖ്യാനങ്ങൾ ഒറ്റ ഖണ്ഡമായി വന്നേനേ എന്നു തോന്നുന്നു. " ആകുന്നവൻ ആകുന്നു ദൈവം. അവനല്ലാതെ വേറെ യാതൊന്നിനെയും നീ ആരാധിക്കരുത്" എന്നതാണ് 1-ാം പ്രമാണം. ആ ദൈവം നിൻ്റെ അപ്പനാണ്. അതിനാൽത്തന്നെ മനുഷ്യരെല്ലാം നിൻ്റെ സഹോദരരാണ്. എല്ലാവരെയും സ്നേഹിക്കുകയും നിൻ്റെ അപ്പനായ ദൈവത്തെ പോലെ പൂർണ്ണത നേടുക എന്നിടത്താണ് ഒന്നാം പ്രമാണം പൂർത്തിയാകുന്നത് എന്നു പറഞ്ഞാണ് 5-ാം അദ്ധ്യായം മത്തായി അവസാനിപ്പിക്കുന്നത്.

സൂര്യൻ ഭൂമിയെ അല്ല ഭൂമി സൂര്യനെയാണ് ചുറ്റുന്നത് എന്ന് പ്രസ്താവിച്ചതിന്റെ പേരിൽ ഗാലിലെയോ ഗാലിലെയ് കത്തോലിക്കാ സഭയാൽ വിചാരണ ചെയ്യപ്പെടുകയും ശിക്ഷിക്കപ്പെടുകയും ചെയ്തു എന്ന് നമ്മൾ ഇതിനോടകം എത്ര തവണ കേട്ടിട്ടും വായിച്ചിട്ടും ഉണ്ടാകും!? അതിൽ കുഴപ്പമൊന്നുമില്ല. എന്നാൽ, എന്തുകൊണ്ട് പാണന്മാർ അക്കഥ മാത്രം പാടിനടക്കുന്നു എന്ന് ചിന്തിക്കുമ്പോൾ ഒരല്പം നീരസം തോന്നാതില്ല. വെറുതേ ഒന്ന് ഗൂഗിൾ ചെയ്തു നോക്കിയതാണ്! അപ്പോൾ അതാ പൊന്തി വരുന്നു ഡസൻ കണക്കിന് കേസുകൾ! ജനിതക ശാസ്ത്ര മേഖലയിൽ, ബാർബറ മക്ലിന്റോക്കിന്റെ 1951-ലെ "ജംപിങ് ജീനു"കളുടെ കണ്ടെത്തൽ അക്കാലത്തെ ശാസ്ത്ര സമൂഹം നിരാകരിച്ചതും അവഗണിച്ചതുമാണ്. 1983-ലെ നോബൽ സമ്മാനം നേടുന്നതിന് മുമ്പ് കാൽ നൂറ്റാണ്ടിലേറെ അവർ ശാസ്ത്ര സമൂഹത്താൽ ബഹിഷ്കരിക്കപ്പെട്ടിരുന്നു. 1912-ൽ ആൽഫ്രഡ് വെഗനർ ഭൂഖണ്ഡാന്തര ചലന സിദ്ധാന്തം മുന്നോട്ടുവച്ചു. പക്ഷേ, ഭൂഗർഭശാസ്ത്രജ്ഞർ അദ്ദേഹത്തെ അവഗണിക്കുകയും പരിഹസിക്കുകയും ചെയ്തു. മരണശേഷം മാത്രമാണ് ഭൂഖണ്ഡങ്ങൾ അകന്നു മാറുന്നു എന്ന അദ്ദേഹത്തിന്റെ കണ്ടെത്തൽ സ്വീകാര്യത നേടുന്നത്. ലുഡ്‌വിഗ് ബോൾട്ട്‌സ്മാൻ സ്റ്റാറ്റിസ്റ്റിക്കൽ മെക്കാനിക്സും ആറ്റോമിക് സിദ്ധാന്തവും വികസിപ്പിച്ചെടുത്തു. എന്നാൽ അദ്ദേഹത്തിന്റെ പരീക്ഷണങ്ങൾ ശക്തമായി വിമർശിക്കപ്പെട്ടു. ശാസ്ത്ര സമൂഹത്തിൽ നിന്നുണ്ടായ കനത്ത വെല്ലുവിളി അദ്ദേഹത്തെ കടുത്ത വിഷാദത്തിലേക്കും അവിടെ നിന്ന് ആത്മഹത്യയിലേക്കും നയിച്ചു. അദ്ദേഹത്തിന്റെ സിദ്ധാന്തങ്ങൾ ശരിയാണെന്ന് പിന്നീട് തെളിയിക്കപ്പെട്ടു. പ്രധാനമായും മാനസിക പിരിമുറുക്കമല്ല, മറിച്ച് ഒരു പ്രത്യേക തരം ബാക്ടീരിയയാണ് വയറ്റിലെ അൾസറിന് കാരണമാകുന്നതെന്ന് ബാരി മാർഷലും ജെ. റോബിൻ വാറനും നിർദ്ദേശിച്ചു. അവരുടെ നിരീക്ഷണം വൈദ്യശാസ്ത്ര സമൂഹം നിരാകരിച്ചു. ഒടുവിൽ തന്റെ വാദം തെളിയിക്കാൻ എച്ച്. പൈലോറി ബാക്ടീരിയ ധാരാളം അടങ്ങിയ ഒരു സംയുക്തം അദ്ദേഹത്തിന് സ്വയം കുടിച്ച് തന്നിൽത്തന്നെ അൾസർ ഉണ്ടാക്കി കാട്ടേണ്ടി വന്നു. 2005-ൽ നോബൽ സമ്മാനം അദ്ദേഹത്തെ തേടിയെത്തി. രോഗം പടരുന്നത് തടയാൻ ആസ്പത്രികളിൽ കൈ കഴുകണമെന്ന് ഇഗ്നാസ് സെമ്മൽവീസ് വാദിച്ചു. പക്ഷേ, വൈദ്യശാസ്ത്ര സമൂഹം അക്കാലത്ത് അദ്ദേഹത്തെ എതിർക്കുകയും പരിഹസിക്കുകയും ചെയ്തു. തന്റെ കണ്ടെത്തലുകൾ അംഗീകരിക്കപ്പെടുന്നതിന് മുമ്പ് അദ്ദേഹം മരിച്ചുപോയി. ഒരു അക്കാദമിക് ജോലി നേടാൻ പാടുപെട്ടെങ്കിലും തൻ്റെ വിപ്ലവകരമായ സിദ്ധാന്തങ്ങൾ നിമിത്തം ആൽബർട്ട് ഐൻസ്റ്റീന് തന്റെ കരിയറിൻ്റെ ആദ്യകാലങ്ങളിൽ അതിന് കഴിഞ്ഞില്ല. അദ്ദേഹത്തിന് ആ ജോലി നിരസിക്കപ്പെട്ടു. വർഷങ്ങൾക്കു ശേഷം അദ്ദേഹത്തിൻ്റെ പ്രമാണങ്ങൾ സ്വീകാര്യത നേടും വരെ അദ്ദേഹത്തിന് ചെറിയ വേതനത്തിൽ ഒരു പേറ്റന്റ് ക്ലാർക്കായി ജോലി ചെയ്യേണ്ടി വന്നു. ശ്രീനിവാസ രാമാനുജന്റെ ഗണിതശാസ്ത്ര പ്രതിഭ പൂർണ്ണമായി അംഗീകരിക്കപ്പെടുന്നതിന് മുമ്പ് കേംബ്രിഡ്ജിലെ അക്കാദമിഷ്യന്മാരിൽ നിന്ന് അദ്ദേഹത്തിന് ആദ്യം പുച്ഛവും പരിഹാസവും നേരിടേണ്ടി വന്നു. ഐഡ നോഡാക്ക് റീനിയം കണ്ടെത്തുകയും ന്യൂക്ലിയർ ഫിഷൻ പ്രവചിക്കുകയും ചെയ്തു. പക്ഷേ അവരുടെ സിദ്ധാന്തങ്ങൾ അവഗണിക്കപ്പെട്ടു; അവർക്ക് ശരിയായ അംഗീകാരം ലഭിച്ചില്ല. 1927-ൽ ഫാ. ജോർജ്ജ് ലെമൈട്രെ ഒരു 'ആദിമ അണുവിൽ' നിന്നാണ് പ്രപഞ്ചം വികസിച്ചു കൊണ്ടിരിക്കുന്നെന്ന് നിർദ്ദേശിച്ചു. ഇന്ന് നമ്മളറിയുന്ന 'മഹാവിസ്ഫോടന സിദ്ധാന്തം' അഥവാ 'ബിഗ് ബാംങ് തിയറി' ആണത്. വിദൂര ഗാലക്സികൾ നമ്മിൽ നിന്ന് അകന്നുപോകുന്നുവെന്ന് എഡ്വിൻ ഹബിൾ നിരീക്ഷിക്കുന്നതുവരെ ഈ ആശയത്തെ ശാസ്ത്ര സമൂഹം മിക്കവാറും അവഗണിച്ചു. 1546-ൽ ഗിരിലാമോ ഫ്രാക്കാസ്റ്റോറോ രോഗങ്ങളുടെ ജേം (രോഗാണു) തിയറി നിർദ്ദേശിച്ചു. കൈമാറ്റം ചെയ്യാവുന്നതും അദൃശ്യവുമായ കണികകളോ അണുക്കളോ മൂലമാണ് രോഗങ്ങൾ ഉണ്ടാകുന്നതെന്നായിരുന്നു അദ്ദേഹം നിർദ്ദേശിച്ചത്. 19-ാം നൂറ്റാണ്ടിൽ ലൂയീ പാസ്റ്ററിന്റെയും റോബർട്ട് കോച്ചിന്റെയും കണ്ടെത്തലുകൾ ഉണ്ടാകുന്നതു വരെ ഇത് അംഗീകരിക്കപ്പെട്ടതേയില്ല. ഇത്തരം ഉദാഹരണങ്ങൾ ഇനിയും എത്ര വേണമെങ്കിലുമുണ്ട്. ഈ നൂറ്റാണ്ടിൽ പോലും ശാസ്ത്ര സമൂഹത്തിൻറെ സ്ഥിതി ഇതാണ് എന്നിരിക്കേ, പതിനേഴാം നൂറ്റാണ്ടിലെ ഗാലിലെയോ കഥമാത്രം എന്തുകൊണ്ടിങ്ങനെ തന്നേം പിന്നേം പറയപ്പെടുന്നു? പൊതുസമൂഹത്തിലാണെങ്കിലും മതത്തിലാണെങ്കിലും, ശാസ്ത്ര സമൂഹത്തിലാണെങ്കിൽ പോലും മനുഷ്യർ പരമ്പരാഗത വിശ്വാസങ്ങൾ വെടിയാനും പുതിയ അറിവുകൾ ഉൾക്കൊള്ളാനും വിസമ്മതിക്കുന്നു എന്നതല്ലേ യാഥാർത്ഥ്യം? എന്താല്ലേ ?

" നിങ്ങൾ ഭൂമിയുടെ ഉപ്പാകുന്നു. " എന്ന് ശിഷ്യരോട് പറയുന്നുണ്ട് യേശു. " നിങ്ങൾ ലോകത്തിൻ്റെ പ്രകാശമാകുന്നു." എന്നും പറയുന്നുണ്ട് അവൻ. ഭൂമിയും ഉപ്പും തമ്മിൽ എന്ത്? 'നീല ഗോലി' (blue marble) എന്ന് പറയാറുണ്ട് ഭൂമിയെക്കുറിച്ച്. ഭൂമിയെ നീല ഗോലിയാക്കുന്നത് നാലുപാടും അതിനെ പൊതിയുന്ന സമുദ്രമാണ്. ഭൂമിയുടെ 71% -ഉം സമുദ്രമാണ്. അതായത് കരഭൂമി അതിൻ്റെ 26% ഒക്കെയേ വരൂ എന്നർത്ഥം. ചുരുക്കത്തിൽ കരഭൂമിയല്ല, കടൽഭൂമിയാണ് നമ്മുടേത്. ഭൂമിയെ പൊതിയുന്ന സമുദ്രത്തിലെമ്പാടും ഉപ്പാണ്. ഭൂമിയുടെ ഉദരത്തിൽ തിളച്ചുമറിയുന്നതും നല്ല ഉപ്പുള്ള കുഴമ്പാണ്. സമുദ്രത്തിലെ ഉപ്പാണത്രേ സമുദ്രത്തിൻ്റെയും കരയുടെയും ഊഷ്മാവിനെ നിലനിർത്തുന്നതും അനുസ്യൂതമായ സമുദ്രപ്രവാഹങ്ങൾ ഉണ്ടാക്കുന്നതും! കരയിലെയും സമുദ്രത്തിലെയും ലക്ഷക്കണക്കിന് ജീവി വർഗ്ഗങ്ങളിൽപ്പെടുന്ന (സസ്യങ്ങളൊഴിച്ച്) കോടാനുകോടി ജീവികളുടെ ജീവൽ പ്രക്രിയയെ സാധ്യമാക്കുന്നതും ഉപ്പുതന്നെയാണ് എന്ന് പറയുന്നു! അതായത് സർവ്വമാന ജന്തുവർഗ്ഗങ്ങളുടെയും ജീവൻ്റെ അടിസ്ഥാനങ്ങളിലൊന്നാണ് "ഉപ്പ് ". പ്രകാശം ലോകത്തിന് എന്താണ്? പ്രകാശമില്ലെങ്കിൽ ജീവനില്ല എന്നുതന്നെ പറയാം. ജന്തുക്കളെക്കാൾ സസ്യലോകത്തിനാണ് പ്രകാശമാവശ്യം. സസ്യങ്ങളില്ലെങ്കിൽ ജന്തുവർഗ്ഗങ്ങളും ഇല്ലെന്നുതന്നെ വരും. ചുരുക്കിപ്പറഞ്ഞാൽ ഉപ്പിനെക്കാൾ നമ്മുടെ ജീവൻ പ്രകാശത്തെ ആസ്പദിച്ചാണ് നിലകൊള്ളുന്നത്. പ്രകാശം പുറമേ നിന്ന് വരുന്നതാണ്. ഉപ്പാകട്ടെ ഭൂമിയുടെ ഏറ്റം താഴ്മകളിൽ കുടികൊള്ളുന്നതും. ഭൂമിത്തമാണ് ഉപ്പ്. ആകാശത്തമാണ് പ്രകാശം. ആകാശങ്ങളും ഭൂമിയും സമ്മേളിക്കുമ്പോഴാണ് ജീവൻ. നാം രണ്ടുമാണ്. ഉപ്പത്തം കെടാത്ത ഉപ്പും പ്രസരിപ്പുള്ള പ്രകാശവും കൂടുതൽ കൂടുതൽ പ്രദാനം ചെയ്യുന്നവരാണ് യഥാർത്ഥ മാനവർ!

Key Takeaways: *This article is about contrasting heaven, purgatory, and hell with human experiences. *The article discusses the movie City of God, Fr. Chavara Elias's letter, and Michelangelo's Last Judgment. ഇരുട്ട് പിഴിഞ്ഞ് വെളിച്ചം എന്നതിനെ അടിവരയിടുന്ന ചിത്രമാണ് City of God. ബ്രസീലിന്‍റെ തലസ്ഥാനമായ റിയോയുടെ വിളുമ്പിലെ ചേരികളില്‍ നിന്നാണ് ആ ചിത്രം വരുന്നത്. ഒരേ സാഹചര്യത്തില്‍ ജനിച്ചുവളര്‍ന്ന രണ്ടു കുട്ടികളില്‍ ഒരാള്‍ റിംഗ് ലീഡര്‍ ആകുന്നു. രണ്ടാമത്തെ കുട്ടി ഫോട്ടോ ജേര്‍ണലിസ്റ്റും. അവന്‍റെ മിഴികളിലൂടെയും വിവരണങ്ങളിലൂടെയുമാണ് ചിത്രം മുന്‍പോട്ടു പോകുന്നത്. ചോരയെ അറയ്ക്കാത്ത കുട്ടിക്കുറ്റവാളികളിലൂടെയാണ് തെരുവ് നിരന്തരം സജീവമാകുന്നത്. ചതിയും മയക്കുമരുന്നും അരാജകത്വവുമൊക്കെയാണ് നിഴലും വെളിച്ചവുമൊക്കെയായി റെറ്റിനയില്‍ പതിയുന്നത്. കറുത്ത ഫലിതം കണക്ക് തോന്നിക്കുന്ന ഒരു രംഗം ചിത്രത്തിലുണ്ട് -ഒരു പോരാട്ടത്തിന് മുമ്പ് ആയുധങ്ങളുമേന്തി അതീവ ശക്തിയോടെ വളഞ്ഞുനിന്ന് സ്വര്‍ഗ്ഗസ്ഥനായ പിതാവേ എന്ന പ്രാര്‍ത്ഥന ഉറക്കെ ചൊല്ലുന്നതാണ്. തിരക്കഥയില്‍ ഇല്ലാതിരുന്ന ആ ഭാഗം അഭിനേതാവായി എത്തിയ, യഥാര്‍ത്ഥ ജീവിതത്തില്‍ കുറ്റവാളിതന്നെയായിരുന്ന ഒരു ചെറുപ്പക്കാരന്‍റെ ആവശ്യപ്രകാരം സംവിധായകന്‍ കൂട്ടിച്ചേര്‍ത്തതാണ്. അതിന് ശേഷമാണ് നരേറ്ററുടെ ആത്മഗതം: This slum had been a purgatory now it was hell സ്വര്‍ഗ്ഗവും നരകവും ശുദ്ധീകരണസ്ഥലവും (purgatory) ഒക്കെ മരണാനന്തര അനുഭവങ്ങളായി മാത്രം മനസ്സിലാക്കപ്പെടേണ്ടതല്ലെന്ന് സാരം. അത് എന്‍റെ കാലത്തിന്‍റെയും ഇടത്തിന്‍റെയും വര്‍ത്തമാന സാധ്യതയാണ്. നഗരം ഇതുവരെ പര്‍ഗേറ്ററിയായിരുന്നുവെന്നും ഇപ്പോഴത് നരകമായെന്നും പറയുന്നതില്‍ അടക്കം ചെയ്ത ധ്വനി കാണാതെ പോവരുത്. ഒരേ യാതനകളാണ് രണ്ട് ഇടങ്ങളിലും സങ്കല്പിക്കപ്പെടുന്നത്. എന്നാല്‍ ആദ്യത്തേതില്‍ ഒരു ഒപ്റ്റിമിസമുണ്ട്. ഇന്നല്ലെങ്കില്‍ നാളെ ഇതിന് ഒരറുതിയുണ്ടാകും. എന്നാല്‍ നരകം അനന്തമായൊരു നിലനില്പാണ്. അതുകൊണ്ടുതന്നെയാണ് ആ കഥാപാത്രം അവിടം വിട്ടു പോകാന്‍ കൊതിക്കുന്നത്. 1868 ലാണ് കൈനകരിയിലെ വിശ്വാസ സമൂഹത്തിന് വേണ്ടി ചാവറയച്ചന്‍ ദീര്‍ഘമായൊരു കത്തെഴുതുന്നത്. നല്ലപ്പന്‍റെ ചാവരുള്‍ എന്നാണ് അത് അറിയപ്പെടുന്നത്. അതില്‍ വീടുകള്‍ക്ക് കൊടുക്കുന്ന വിശേഷണമുണ്ട്. 'ആകാശമോക്ഷം'. ഒരു കൈകൊണ്ട് എണ്ണിത്തീര്‍ക്കാവുന്ന വിധത്തില്‍ അത്രയും ചെറിയ വീടുകളാണ് നമ്മുടേത്. എന്നിട്ടും നമുക്ക് എന്തുകൊണ്ടാണ് അതിനെ സ്വര്‍ഗ്ഗതുല്യമാക്കാന്‍ കഴിയാതെ പോയത്. സ്നേഹത്തില്‍ കാലം നിശ്ചലമാകുന്ന ഇടം എന്ന് സ്വര്‍ഗ്ഗത്തിന് ഒരു നിര്‍വ്വചനമുണ്ട്. ഒന്നും സംഭവിക്കുന്നില്ല. സ്നേഹത്തിന്‍റെ അദൃശ്യ മുദ്രകള്‍ ഇല്ലാത്തതുകൊണ്ട്, അനന്തതയുടെ സ്പര്‍ശമില്ലാത്ത കാലം മണല്‍ഘടികാരത്തിലെന്ന പോലെ വിരലുകള്‍ക്കിടയിലൂടെ വഴുതിത്തീരുന്നു.അതിനിടയില്‍ കുട്ടികള്‍ അനുഭാവവും പരിഗണനയും ലഭിക്കാതെ മഴയത്തെ പന്നല്‍ പോലെ വളരുകയും നിരന്തരം ശീതസമരങ്ങളിലേര്‍പ്പെട്ട് മുതിര്‍ന്നവര്‍ തണുത്തുറഞ്ഞുപോവുകയും ചെയ്യും. 2 സ്വര്‍ഗ്ഗത്തിലേക്ക് ഞങ്ങളെ കരേറ്റണമെന്നല്ല, മറിച്ച് സ്വര്‍ഗ്ഗം ഞങ്ങളുടെ സമയദേശങ്ങളിലേയ്ക്ക് ചാഞ്ഞിറങ്ങണമെന്നാണ് അയാള്‍ പ്രാര്‍ത്ഥിക്കുന്നത് എന്നത് ശ്രദ്ധിച്ചിട്ടുണ്ടോ? അവിടെയാണ് നരകം ഒരു ലോക്കല്‍ കോളാണെന്നും സ്വര്‍ഗ്ഗം ഐഎസ് ഡി യാണെന്നും പണ്ടൊരു കുട്ടി ഫലിതം പറഞ്ഞപ്പോള്‍ കനലില്‍ ചവിട്ടിയതെന്നപോലെ ആ വീട്ടിലെ മുതിര്‍ന്നവര്‍ പൊള്ളിയത്. സ്വര്‍ഗ്ഗ-നരകങ്ങളുടെ ഭാവന രൂപപ്പെടുന്നതില്‍ ചിത്രകലയുടെ പങ്ക് ചെറുതല്ല. സിസ്റ്റൈന്‍ ചാപ്പലിനെയും മൈക്കലാഞ്ചലോവിനെയും കാണാതെ പോകരുത്. വ്യക്തമായ കാഴ്ചയ്ക്ക് നിലത്തുകിടന്നുതന്നെ കാണണമെന്ന് കരുതുന്ന ചിലരെ ഗാര്‍ഡുകള്‍ ശകാരിച്ച് എഴുന്നേല്‍പ്പിക്കുന്നുണ്ട്. പോള്‍ മൂന്നാമന്‍ മാര്‍പ്പാപ്പയുടെ നിര്‍ദ്ദേശമനുസരിച്ചാണ് ആഞ്ചലോ അത് ചെയ്തത്. തെരഞ്ഞെടുക്കപ്പെട്ടവരും, എന്നേയ്ക്കുമായി നഷ്ടമായവരും-സ്വര്‍ഗ്ഗനരകങ്ങളുടെ രണ്ടു തട്ടുകളിലായി വിഭജിക്കപ്പെടുകയാണ്. ഡിവൈന്‍ കോമഡിയിലൂടെ ഡാന്‍റെ സൃഷ്ടിച്ചതുപോലെ ഇതിഹാസതുല്യമായ ഒരു ആവിഷ്കാരമാണ് അയാളുടെ സ്വപ്നം. മുന്നൂറോളം മനുഷ്യരൂപങ്ങളെ അതിന്‍റെ പൂര്‍ണ്ണതയില്‍ അയാള്‍ ആലേഖനം ചെയ്തിട്ടുണ്ട്. അതിരുകളിലേക്ക് അലിഞ്ഞു പോകുന്നു എന്ന തോന്നല്‍ അനന്തതയുടെ ഒരു ബോധം കാഴ്ചക്കാരില്‍ സൃഷ്ടിക്കുന്നുണ്ട്. നരകയാതനയുടെ തീരത്തേക്ക് വഞ്ചി തുഴഞ്ഞ് എത്തിക്കുന്നത് ഉള്‍പ്പെടെയുള്ള യവന ഇതിഹാസങ്ങളിലെ കഥാപാത്രങ്ങളില്‍ കള്‍ച്ചറല്‍ ഫ്യൂഷന്‍റെ മിന്നലാട്ടമുണ്ട്. ചിത്രത്തില്‍ അയാളും പ്രത്യക്ഷപ്പെടുന്നുണ്ട്. ഒരു പുണ്യവാന്‍റെ കൈയില്‍ ഉരിഞ്ഞെടുത്ത തുകലുപോലെ എന്തോ ഒന്നുണ്ട്. അതിലാണ് തന്‍റെ മുഖം അയാള്‍ വരച്ചിട്ടുള്ളത്. തന്‍റെ യൗവ്വനത്തെക്കുറിച്ച് ആവശ്യത്തിലേറെ ഖേദമുണ്ടായിരുന്ന, അറുപതിന്‍റെ മധ്യേയെത്തുമ്പോള്‍ നേരെ നില്‍ക്കാന്‍ പോലും അവകാശമില്ലാത്ത ഒരാളെന്ന നിലയില്‍ അയാള്‍ സ്വയം ഗണിച്ചു. കൃത്യമായ ദൈവ ശാസ്ത്ര വിചിന്തനങ്ങളെ ആധാരമാക്കിയാണ് അയാള്‍ ചിത്രത്തിന്‍റെ വിശദാംശങ്ങള്‍ സൃഷ്ടിച്ചെടുത്തത്. ദീര്‍ഘനേരം അവിടെ ചിലവഴിച്ച് പുറത്തേക്ക് കടക്കുമ്പോള്‍ കേളികേട്ടൊരു കലാസൃഷ്ടി എന്നതിനപ്പുറം ഉള്ളില്‍ ആന്തരികാനുഭൂതി നല്‍ കുന്ന ഒരു ചെറുനാളം പോലും തെളിഞ്ഞില്ല എന്നാണ് ഓര്‍ത്തത്. കല അതിന്‍റെ ഉത്തുംഗ സാധ്യതയില്‍ പോലും എത്ര പരിമിതമായാണ് അവശേഷിക്കുന്നത്. ബോധത്തില്‍ തെളിയുന്നതൊന്നും വരയ്ക്കാനാവില്ല എന്ന ലളിതമായ വിശ്വാസത്തിലാണ്, ആചാര്യന്മാര്‍ മരണാനന്തര നിലനില്‍പ്പുകളെക്കുറിച്ച് ഇത്രയും നിശ്ശബ്ദത പുലര്‍ത്തിയത്. വിളക്കേ കെടുന്നുള്ളൂ, വെളിച്ചം നിലനില്‍ക്കുന്നു എന്നൊരു സരളപാഠം കൈമാറി അവര്‍ പിന്‍വാങ്ങി. ഇന്ദ്രിയാതീതമായ ഒരു നില നില്പിനെ അടയാളപ്പെടുത്തുവാന്‍ ഇന്ദ്രിയങ്ങളുടെ മീഡിയം ഉപയോഗപ്പെടുത്തുന്നതിന്‍റെ അയുക്തി അവരെ അതിന്‍റെ വ്യാഖ്യാനങ്ങളില്‍നിന്ന് വിമുഖരാക്കി. കാഴ്ചയില്ലാത്തൊരാളോട് തൂവെള്ള എന്ന് പറയുന്നത് പോലെയാണ്. ഒരു നിറം എന്നയാള്‍ക്ക് ഇതിനകം പിടുത്തം കിട്ടി. എന്നാല്‍ പാലുപോലെ, കൊക്കിന്‍റേതുപോലെ തുടങ്ങിയ വിശദീകരണങ്ങള്‍ അയാളെ പരിഭ്രമിപ്പിക്കുന്നു. കാര്യങ്ങള്‍ അതുവഴി ലളിതമാവുകയല്ല, സങ്കീര്‍ണ്ണ മാവുകയാണ്. അതുകൊണ്ടുതന്നെയാണ് രൂപകകഥകള്‍ പറഞ്ഞ് മരണാനന്തര അനുഭവങ്ങള്‍ക്ക് വ്യാഖ്യാനം തേടിയ തന്‍റെ കാലത്തെ പണ്ഡിതരോട് അവന്‍ ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞ് പുഞ്ചിരിച്ചത്. അവിടെ അവര്‍ വിവാഹം കഴിക്കുകയോ കഴിപ്പിക്കുകയോ ചെയ്യു ന്നില്ല. അതൊരു താക്കീതാണ്: Don't use your human analogy to explain eternity. സ്വര്‍ഗ്ഗസ്ഥനായ പിതാവേ എന്ന് വിളിക്കുമ്പോള്‍ ഞങ്ങളുടെ ബോധത്തെ കവിഞ്ഞ് നില്‍ക്കുന്നവനേ എന്നൊരു വിനയധ്വനികൂടിയുണ്ട്. സാന്ത്വന കല ബോബി ജോസ് കട്ടികാട് അസ്സീസി മാസിക, ഫെബ്രുവരി 2026

Key takeaways: *The article is about the neurobiology and chemical changes behind love. *The article discusses love's three phases: lust, attraction, and attachment, driven by various hormones. പ്രശസ്ത എഴുത്തുകാരനായ ഹെൻറി മില്ലര്‍ പറഞ്ഞതുപോലെ 'നമ്മള്‍ക്ക് ഒരിക്കലും മതിയാകാത്ത ഒരു കാര്യം സ്നേഹമാണ്. അതുപോലെ തന്നെ നമ്മള്‍ ഒരിക്കലും വേണ്ടത്ര തിരികെ നല്‍കാത്തതും സ്നേഹമാണ്. അതെ സ്നേഹം/ പ്രണയം ഇതു പോലെ ആഘോഷിക്കപ്പെട്ടിട്ടുള്ള മറ്റൊരു വാക്കുണ്ടെന്ന് തോന്നുന്നില്ല. ഫെബ്രുവരി 14 എന്ന ദിനം പ്രണയിക്കുന്നവരുടെ ദിവസമായിട്ടാണ് ആഘോഷിക്കപ്പെടുന്നത്. ചരിത്രത്തിലൂടെ ഒന്ന് കണ്ണോടിച്ചാല്‍ സ്നേഹിക്കുന്നവരെ ഒരുമിപ്പിക്കാന്‍ വേണ്ടി നിലകൊണ്ട വി. വാലന്‍റൈന്‍റെ ഓര്‍മ്മ ദിവസമാണ് ഫെബ്രുവരി 14. എല്ലാവര്‍ഷവും ഇതേ ദിവസം പൂക്കളും ചോക്ലേറ്റുകളും മറ്റു സമ്മാനങ്ങളുമൊക്കെ കൈമാറി പ്രണയികള്‍ തങ്ങളുടെ സ്നേഹവും വാത്സല്യവുമൊക്കെ പരസ്പരം പ്രകടിപ്പിക്കുന്നു. സ്നേഹത്തിന്‍റെ വിവിധ തലങ്ങള്‍ സ്നേഹത്തിന്‍റെ വിവിധ തലങ്ങള്‍ നമ്മളില്‍ സൃഷ്ടിക്കുന്ന മാറ്റങ്ങള്‍ എന്തൊക്കെയെന്ന് നോക്കാം നമുക്കറിയാവുന്നതുപോലെ സ്നേഹത്തിന്‍റെ അവ്യക്തമായ വികാരം ആണ് മനുഷ്യാസ്തിത്വത്തിന്‍റെ അടിത്തറ സൃഷ്ടിക്കുന്നത്. ബന്ധങ്ങളുടെ ഉത്തരവാദിത്തം പ്രണയവും ആയി ബന്ധപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു എന്നു സമൂഹം പറയുന്നു. രസതന്ത്രം, ജനിതകശാസ്ത്രം, ജീവശാസ്ത്രം, പരിണാമം എന്നിവയുടെ ആകര്‍ഷകമായ കോക്ടെയ്ല്‍ - എല്ലാം ശാസ്ത്രത്തെ ആശ്രയിച്ചിരിക്കുന്നു എന്നതാണ് സത്യം. ആസക്തി, ആകര്‍ഷണം, ഫെറോമോണുകള്‍, തലച്ചോറിലെ കോര്‍ട്ടക്സിന്‍റെയും ലിംബിക് സിസ്റ്റത്തിന്‍റെയും സജീവമാക്കലിന്‍റെ ബാലന്‍സ്, ഒപ്റ്റിമല്‍ ന്യൂറോമോഡുലേഷന്‍ എന്നിവയെ ആശ്രയിക്കുന്ന സങ്കീര്‍ണ്ണമായ ന്യൂറോബയോളജിക്കല്‍ പ്രതിഭാസമാണ് പ്രണയം. സ്നേഹത്തിന്‍റെ വികാരത്തെ നിര്‍വചിക്കുകയോ വിവരിക്കുകയോ ചെയ്യുന്നത് ഒരു വെല്ലുവിളി തന്നെയാണ് കാരണം സ്നേഹം നമുക്കോരോരുത്തര്‍ക്കും വ്യത്യസ്തമായ അനുഭവങ്ങളാണ് സമ്മാനിക്കുന്നത്. ഉദാഹരണത്തിന് നിങ്ങള്‍ പ്രണയിക്കുന്ന വ്യക്തിയുടെ കൂടെ ചിലവഴിക്കുന്ന നിമിഷങ്ങളിലോ അല്ലെങ്കില്‍ നിങ്ങളുടെ കുട്ടികളുമായി ഇടപെഴുകുന്ന നിമിഷങ്ങളിലൊക്കെ സ്നേഹത്തിന്‍റെ വിവിധ തലങ്ങളാണ് അവിടെ കാണാന്‍ സാധിക്കുന്നത്. ഇവിടെ ഒന്ന് മറ്റൊന്നില്‍ നിന്നും തികച്ചും വ്യത്യസ്ഥമാണ്. കുടുംബങ്ങളിലും സമൂഹങ്ങളിലും ലോകത്തും മനുഷ്യ വര്‍ഗ്ഗത്തിന്‍റെ നിലനില്‍പ്പ് ഉറപ്പാക്കാന്‍ സ്നേഹം ജൈവശാസ്ത്രപരമായി പ്രവര്‍ത്തിക്കുന്നു. പ്രണയത്തിന്‍റെ മള്‍ട്ടി-ഡൈമന്‍ഷണല്‍ നിര്‍മ്മിതി ആരംഭിക്കുന്നത് മസ്തിഷ്ക രാസവസ്തുക്കളില്‍ നിന്നാണ്, അത് ന്യൂറല്‍ പാതകളെ മോഡുലേറ്റ് ചെയ്യുന്നു. ന്യൂറോ ട്രാന്‍സ്മിറ്ററുകളും ന്യൂറോമോഡുള്‍ട്ടറുകളും നയിക്കുന്ന പ്രണയത്തിന്‍റെ മൂന്നു ഘട്ടങ്ങളാണ് ആസക്തി (lust), ആകര്‍ഷണം (attraction), അറ്റാച്ച്മെന്‍റ് എന്നിവ. പ്രണയത്തിന്‍റെ ആദ്യ ഘട്ടം ( ആസക്തി) ലൈംഗിക ഹോര്‍മോണുകളായ ഈസ്ട്രജനും ടെസ്റ്റോസ്റ്റിറോണും തമ്മിലുള്ള പ്രവര്‍ത്ത നമാണ് പ്രണയത്തിന്‍റെ ആദ്യ ഘട്ടം ( ആസക്തി). പ്രായപൂര്‍ത്തിയാകുമ്പോള്‍ ഈസ്ട്രജന്‍റെയും ടെസ്റ്റോസ്റ്റിറോണിന്‍റെയും അളവ് വളരെയധികം വര്‍ദ്ധിക്കുന്നു, ലൈംഗിക പ്രവര്‍ത്തനവും വ്യവഹാരവും രൂപപ്പെടുത്തുന്നു അതോടൊപ്പം തന്നെ ലൈംഗിക പക്വതയുടെ വികാസവും ലൈംഗിക വികാരങ്ങളുടെ ഉത്തേജനവും സംഭവിക്കുന്നു. പ്രണയത്തിന്‍റെ രണ്ടാം ഘട്ടം (ആകര്‍ഷണം) ഡോപാമൈന്‍, നോറാഡ്രിനാലിന്‍, സെറോടോണിന്‍ എന്നീ ഹോര്‍മോണുകളുടെ പ്രവര്‍ത്തനം മൂലമാണ് നയിക്കപ്പെടുന്നു.. ഡോപാമൈന്‍ ഒരു റിവാര്‍ഡ് ഹോര്‍മോണാണ് (Reward hormone), അത് സന്തുഷ്ടിയുടെയും സംതൃപ്തിയുടെയും വികാരങ്ങള്‍ ഉണര്‍ത്തുന്നു, ഇത് ആനന്ദവും നിര്‍വൃതിയും നല്‍കുന്നു. ലൈംഗിക ഉത്തേജനത്തിലും പ്രണയ വികാരങ്ങളിലും ഡോപാമൈന്‍ ഉള്‍പ്പെടുന്നു. തലച്ചോറിന്‍റെ ആനന്ദത്തിലും പ്രതിഫല പാതയിലും ഇതൊരു പ്രധാന പങ്കുവഹിക്കുന്നു. ആകര്‍ഷണം, ഒരു വികാര സംവിധാനമെന്ന നിലയില്‍, ഇണചേരല്‍ പ്രക്രിയയില്‍ അവശ്യ പ്രവര്‍ത്തനങ്ങള്‍ നിര്‍വഹിക്കുന്നതിന് കാരണമാകുന്നു. സാധ്യതയുള്ള പങ്കാളികളെ തിരഞ്ഞെടുക്കാനും അവരുടെ ഇണ ചേരല്‍ ഊര്‍ജ്ജം സംരക്ഷിക്കാനും കേന്ദ്രീകരിക്കാനും ബീജസങ്കലനം സംഭവിക്കുന്നത് വരെ ഈ ഫോക്കസ് നിലനിര്‍ത്താനും ഇത് വ്യക്തികളെ പ്രാപ്തരാക്കുന്നു. പുരുഷന്മാരും സ്ത്രീകളും അല്‍പ്പം നിഗൂഢവും അപരിചിതവുമായ ഒരാളിലേക്ക് ആകര്‍ഷിക്കപ്പെടുന്നു. ഇത് ഇന്‍ബ്രീഡിംഗിനെ പ്രതിരോധിക്കാനുള്ള ഒരു സംവിധാനമായി പരിണമിച്ചിരിക്കാം. എന്നാല്‍ പ്രണയത്തിന്‍റെ ജ്വാല ജ്വലിപ്പിക്കുന്ന പ്രാഥമിക ഘടകങ്ങള്‍ നമ്മുടെ ബാല്യകാല അനുഭവങ്ങളാണ്. പഠനങ്ങള്‍ പറയുന്നത് അനുസരിച്ച്, അഞ്ചിനും എട്ടിനും ഇടയില്‍ പ്രായമുള്ളവര്‍ എവിടെയെങ്കിലും ഒരു 'സ്നേഹ ഭൂപടം' വികസിപ്പിക്കാന്‍ തുടങ്ങുന്നു, അവര്‍ പിന്നീട് ഒരു ഇണയില്‍ തിരയുന്ന സ്വഭാവസവിശേഷതകളുടെ ഒരു അബോധ പട്ടിക സൃഷ്ടിക്കുന്നു. ഉദാഹരണത്തിന്, ചില ആളുകള്‍ക്ക് അവരുമായി തര്‍ക്കിക്കുന്നതോ അവരെ പഠിപ്പിക്കുന്നതോ അല്ലെങ്കില്‍ അവര്‍ സ്വയം അഭിനന്ദിക്കാത്ത അവരുടെ വ്യക്തിത്വത്തിന്‍റെ വശങ്ങള്‍ മറയ്ക്കുന്നതോ ആയ ഒരു പങ്കാളിയെ ആഗ്രഹിക്കുന്നു. ഈ മാനസിക ടെംപ്ലേറ്റ് സങ്കീര്‍ണ്ണവും അതുല്യവുമാണ്; പ്രായപൂര്‍ത്തിയാകുമ്പോള്‍ അത് ദൃഢമാകുന്നു. അതിനാല്‍ നിങ്ങള്‍ പ്രണയത്തിലാകുമ്പോള്‍, നിങ്ങള്‍ ആരെയാണ് പ്രണയിക്കുന്നത്, എവിടെയാണ് നിങ്ങള്‍ പ്രണയത്തിലാകുന്നത്, എന്താണ് പങ്കാളി യില്‍ നിങ്ങള്‍ ആകര്‍ഷകമായി കാണുന്നത്, നിങ്ങളുടെ പ്രിയപ്പെട്ടവരോട് നിങ്ങള്‍ എങ്ങനെ പെരുമാറുന്നു. ഈ അഭിനിവേശത്തെ നിങ്ങള്‍ ദൈവികമോ വിനാശകരമോ ആയി കണക്കാക്കിയാലും ഇല്ലെങ്കിലും, ഇത് ഒരു വ്യക്തികളിലും വ്യത്യസ്തമാണ്. എന്നാല്‍ നിങ്ങള്‍ ആ പ്രത്യേക വ്യക്തിയെ കണ്ടെത്തിക്കഴിഞ്ഞാല്‍, ഈ അഭിനിവേശം അനുഭവിക്കുമ്പോള്‍ നിങ്ങള്‍ക്കുണ്ടാകുന്ന യഥാര്‍ത്ഥ ശാരീരിക വികാരം രാസപ്രേരിതമാണ്. ഇത് നിങ്ങളുടെ ശരീരത്തിന്‍റെ ബാക്കി ഭാഗങ്ങള്‍ക്കൊപ്പം പരിണമിക്കുന്നു. റൊമാന്‍റിക് പ്രണയം സന്തോഷകരമായിരിക്കാം, എന്നാല്‍ അത് മനുഷ്യന്‍റെ അസൂയയ്ക്കും ഉടമസ്ഥതയ്ക്കും ആക്കം കൂട്ടുന്നു. ഒരു ഇമോഷന്‍ സിസ്റ്റം എന്ന നിലയില്‍, ആകര്‍ഷണം തീര്‍ച്ചയായും ആധുനിക രീതിയിലുള്ള പിന്തുടരല്‍, അഭിനിവേശത്തിന്‍റെ കുറ്റകൃത്യങ്ങള്‍, ആത്മഹത്യ, റൊമാന്‍റിക് തിരസ്കരണവുമായി ബന്ധപ്പെട്ട ക്ലിനിക്കല്‍ വിഷാദം എന്നിവയ്ക്ക് കാരണമാകുന്നു. നോറാഡ്രിനാലിന്‍, ഡോപാമൈന്‍ എന്നിവയുടെ സംയോജിത വര്‍ദ്ധന, ഏറ്റവും ചെറിയ വാക്കുകളില്‍ നിന്നോ പ്രവൃത്തികളില്‍ നിന്നോ ഉന്മേഷം, തീവ്രമായ ഊര്‍ജ്ജം, അതിമനോഹരമായ ആനന്ദം എന്നിവ ഉണ്ടാക്കുന്നു. പ്രണയത്തിലെ എല്ലാ പുതുമയും അനുഭവങ്ങളും മസ്തിഷ്കത്തില്‍ ഡോപാമൈനെ ഉയര്‍ത്തുന്നു. ഇത് പ്രണയത്തെ നിലനിര്‍ത്താന്‍ സഹായിക്കുന്നു. പ്രണയത്തിന്‍റെ മൂന്നാം ഘട്ടം (അറ്റാച്ച്മെന്‍റ്) സ്പര്‍ശിക്കുക, കെട്ടിപ്പിടിക്കുക എന്നിവ ഉള്‍പ്പെടുന്നു. ദീര്‍ഘകാല ബന്ധങ്ങളില്‍ അറ്റാച്ച്മെന്‍റ് പ്രധാന ഘടകമാണ്. ആസക്തിയും ആകര്‍ഷ ണവും കാല്പനികമായ കെട്ടുപാടുകള്‍ക്ക് മാത്രമുള്ളതാണെങ്കിലും, അറ്റാച്ച്മെന്‍റ് സൗഹൃദങ്ങള്‍, മാതാപിതാക്കളും- ശിശുവും തമ്മിലുള്ള ബന്ധം, സാമൂഹിക സൗഹാര്‍ദ്ദം, മറ്റ് നിരവധി അടുപ്പങ്ങള്‍ എന്നിവയ്ക്കും മധ്യസ്ഥത വഹിക്കുന്നു. ഓക്സിടോസിന്‍ എന്ന ഹോര്‍മോണാണ് ഇത് നയിക്കുന്നത്. ഓക്സിടോസിന്‍ വ്യക്തികളില്‍ അറ്റാച്ച്മെന്‍റ് സൃഷ്ടിക്കുന്നു. ചിലപ്പോള്‍ 'കഡില്‍ കെമിക്കല്‍' അല്ലെങ്കില്‍ പ്രണയ ഹോര്‍മോണ്‍ എന്നറിയപ്പെടുന്ന ഈ ഹോര്‍മോണ്‍ പ്രസവസമയത്തും മുലയൂട്ടുന്ന സമയത്തും സങ്കോചങ്ങള്‍ ഉത്തേജിപ്പിക്കുന്നതിലും അമ്മയാകുന്നതിലും ഒരു വലിയ പങ്ക് വഹിക്കുന്നു. തൊടുമ്പോഴും ആലിംഗനം ചെയ്യുമ്പോഴും സ്ത്രീയും പുരുഷനും ഈ പോഷക ഹോര്‍മോണ്‍ പുറപ്പെടുവിക്കുന്നു. മറ്റ് ആളുകളുമായി ആരോഗ്യകരമായ വ്യക്തി ബന്ധങ്ങളും ആരോഗ്യകരമായ മാനസിക അതിരുകളും നിലനിര്‍ത്താനുള്ള കഴിവുമായി ഓക്സി ടോസിന്‍ ബന്ധപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു. മറ്റൊരു ഹോര്‍മോണായ വാസോപ്രെസിന്‍ ബന്ധങ്ങള്‍ നിലനിര്‍ത്തുന്നതില്‍ സ്വാധീനം ചെലുത്തുന്ന മറ്റൊരു രാസവസ്തുവാണ്. ഓക്സിടോസിന്‍, വാസോപ്രെസിന്‍ എന്നിവ കുറയുമ്പോള്‍, അത് ഡോപാമൈന്‍, നോറാഡ്രിനാലിന്‍ പാതകളെ തടസ്സപ്പെടുത്തും, അതിനാലാണ് പ്രണയത്തിലെ അഭിനിവേശം വേഗം തന്നെ മങ്ങുന്നത്. പ്രണയത്തിലായിരിക്കുമ്പോള്‍ തലച്ചോറ് വാത്സല്യത്തില്‍ ഉറച്ചുനില്‍ക്കുന്നു. അതുവഴി തലച്ചോറിന്‍റെ ലിംബിക് ഭാഗം കോര്‍ട്ടക്സിനെ ഭരിക്കുന്നു. സ്നേഹം കീഴടക്കുമ്പോള്‍, പ്രിയപ്പെട്ടവരുടെ നല്ല ഗുണങ്ങളില്‍ നമ്മുടെ ശ്രദ്ധ കേന്ദ്രീകരിക്കുകയും നെഗറ്റീവ് സ്വഭാവങ്ങളെ അവഗണിക്കുകയോ തെറ്റായി വിലയിരുത്തുകയോ ചെയ്യുന്നു. അഭിനിവേശമുള്ള സ്ത്രീപുരുഷന്മാര്‍ സംഭവങ്ങള്‍, വസ്തുക്കള്‍, പാട്ടുകള്‍, കത്തുകള്‍, പ്രിയപ്പെട്ടവരുമായി സഹവസിക്കാന്‍ പറ്റുന്ന മറ്റ് കാര്യങ്ങളില്‍ ശ്രദ്ധ കേന്ദ്രീകരിക്കുന്നു. കേന്ദ്ര ഡോപാമൈനിന്‍റെ വര്‍ദ്ധിച്ച അളവ് കേന്ദ്രീകൃത ശ്രദ്ധയുമായി ബന്ധപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു. മാത്രമല്ല, ന്യൂറോ ട്രാന്‍സ്മിറ്റര്‍ നോര്‍പിനെഫ്രിന്‍ പുതിയ ഉത്തേജകങ്ങള്‍ വഴി വര്‍ദ്ധിച്ച ഓര്‍മ്മശക്തിയുമായി ബന്ധപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു. മസ്തിഷ്കത്തിലെ നോര്‍പിനെഫ്രിന്‍ അളവ് വര്‍ദ്ധിക്കുന്നതും 'മുദ്ര പതിപ്പിക്കലുമായി' ബന്ധപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു. അഭിനിവേശമുള്ള പുരുഷ ന്‍റെയോ സ്ത്രീയുടെയോ കേന്ദ്രീകൃതമായ ശ്രദ്ധ, പ്രിയപ്പെട്ടവരില്‍ മുദ്ര പതിപ്പിക്കുന്നതുപോലെ കാണപ്പെടുന്നു. കോര്‍ട്ടക്സ് ലോജിക്കല്‍ ചിന്തയെ നിയന്ത്രി ക്കുന്നു, അതേസമയം വികാരങ്ങള്‍ ലിംബിക് സിസ്റ്റത്താല്‍ പ്രോസസ്സ് ചെയ്യപ്പെടുന്നു. ഓക്സിടോസിന്‍, ഡോപാമൈന്‍ എന്നിവ പോലെയുള്ള രാസവസ്തുക്കള്‍ നമ്മുടെ തലച്ചോറില്‍ നിറയുമ്പോള്‍, അവ നേരെ ലിംബിക് സിസ്റ്റത്തിലേക്ക് പോകുന്നു. പ്രണയം പലപ്പോഴും നിരാശ സൃഷ്ടിക്കാറുണ്ട്. പ്രണയത്തിലെ നിരാശ മോശം തോന്നല്‍ നല്‍കുമ്പോള്‍, നമ്മുടെ മസ്തിഷ്കം നല്ല വികാരങ്ങള്‍ ഉണര്‍ത്താനുള്ള വഴികള്‍ തേടുന്നു. അതിന് പരിധിയില്ലാത്ത വഴികള്‍ മുന്നില്‍ തെളിഞ്ഞു വരുന്നു. ചിലപ്പോള്‍ ഒരു വ്യക്തി തനിക്കു സ്നേഹിക്കാന്‍ പുതിയ ഒരു പങ്കാളിയെ തേടുന്നു. അല്ലെങ്കില്‍ അവര്‍ സമൂഹത്തിനോ സ്വന്തം കുടുംബത്തിനോ നല്ല സംഭാവനകള്‍ നല്‍കാന്‍ കൂടുതല്‍ ശ്രമിക്കുന്നു. എന്നാല്‍ ഇതിനൊക്കെ വിപരീതമായി ചിലപ്പോള്‍ വ്യക്തി തന്നില്‍ നിന്നും അകലുന്നവരെ പിടിച്ചു നിര്‍ത്താന്‍ അക്രമം ഉപയോഗിക്കുന്നു. പ്രണയബന്ധം പരാജയപ്പെടുമ്പോള്‍ സ്ത്രീകള്‍ക്കും പുരുഷന്മാര്‍ക്കും ക്ലിനിക്കല്‍ ഡിപ്രഷന്‍ അനുഭവപ്പെടാം. മനശ്ശാസ്ത്രജ്ഞര്‍ പറയുന്നത്, ആത്മഹത്യ ചെയ്യുന്നവരില്‍ ഗണ്യമായ ഒരു ശതമാനം അങ്ങനെ ചെയ്യുന്നത് പ്രിയപ്പെട്ടവര്‍ നിരസിച്ചതുകൊണ്ടാണെന്നാണ്. ഓരോ വ്യക്തിയും ജീവിതാനുഭവത്തില്‍ നിന്ന് നിര്‍മ്മിച്ച സര്‍ക്യൂട്ടുകളെ ആശ്രയിച്ചിരിക്കും അവരുടെ പ്രതീക്ഷകളും. ഈ ആണ്‍/പെണ്‍ അറ്റാച്ച്മെന്‍റ് മനുഷ്യന്‍റെ സാമൂഹിക ജീവിതത്തിന്‍റെ അടിത്തറയാണ്, പക്ഷേ അത് കുഴപ്പങ്ങളിലേക്കും നയിച്ചേക്കാം. ശക്തമായ വികാരങ്ങളുള്ള ആളുകള്‍ കൂടുതലായി മറ്റുള്ളവരെ 'പറ്റിനില്‍ക്കാന്‍' ശ്രമിക്കുന്നു. തങ്ങളുടെ പങ്കാളി അശ്രദ്ധരോ അവിശ്വസ്തരോ ആണെന്ന് തോന്നുന്ന പക്ഷം അവരെ പീഡിപ്പിക്കുകയോ കൊല്ലുകയോ വരെ ചെയ്തെന്നു വരാം. സ്നേഹം ന്യൂറോകെമിക്കലുകളുടെ ഒരു കോക്ടെയ്ല്‍ ട്രിഗര്‍ ചെയ്യുന്നു, കാരണം അത് അതിജീവനത്തിന് വളരെ പ്രസക്തമാണ്. എന്നാല്‍ നിലയ്ക്കാത്ത സന്തോഷം ഉറപ്പുനല്‍കാന്‍ അതിന് കഴിയില്ല. ആത്യന്തികമായി, ഓരോരുത്തര്‍ക്കും സ്വയം സ്നേഹം നിര്‍വചിക്കാന്‍ കഴിയും; നല്ലതോ ചീത്തയോ എന്ന്. എല്ലാം ഹോര്‍മോണുകളാണെങ്കില്‍, നമുക്ക് ഓരോരുത്തര്‍ക്കും ആരുമായും 'ആ കെമിസ്ട്രി' ഉണ്ടായിരിക്കാം. എന്നാല്‍ ഇത് കൂടുതല്‍ മുന്നോട്ട് പോകണോ വേണ്ടയോ എന്ന് തീരുമാനിക്കേണ്ടത് നമ്മള്‍ സ്വയം ആണ്. പ്രണയത്തിലായിരിക്കുക എന്നത് വളരെ മനോ ഹരമായ ഒരു അനുഭവമാണ്. നമുക്കെല്ലാവര്‍ക്കും ഒരു ഘട്ടത്തില്‍ ഇത് അനുഭവപ്പെട്ടതുമായിരിക്കാം. എന്നാല്‍ പ്രണയവും സന്തോഷവുമായി ഒരിക്കലും കൂട്ടികുഴക്കരുത്. നിങ്ങളുടെ സന്തോഷം നിങ്ങളുടേത് മാത്രമാണ്. മറ്റുള്ളവരിലൂടെ സന്തോഷം കണ്ടെത്താന്‍ നിങ്ങള്‍ സ്വയം നിര്‍ബന്ധിക്കുകയാണെങ്കില്‍, നിങ്ങള്‍ക്ക് ഒരിക്കലും സന്തോഷവാനായിരിക്കാന്‍ കഴിയില്ല. പുറത്തുനിന്നുള്ള ഏതൊരു നെഗറ്റീവ് പ്രവര്‍ത്തനവും നിങ്ങളെ തകര്‍ക്കുകയും നിങ്ങളുടെ ജീവിതത്തിലെ എല്ലാ പോസിറ്റീവുകളും മറക്കുകയും ചെയ്യും. അതിനാല്‍ സ്വയം ശ്രദ്ധ കേന്ദ്രീകരിക്കുക. നിങ്ങളുടെ ഉള്ളില്‍ സമാധാനം കണ്ടെത്തുകയും ആരുടെയും പിന്തുണയില്ലാതെ സന്തോഷവാനായിരിക്കാന്‍ പഠിക്കുകയും ചെയ്യുക. പൂര്‍ണ്ണമായി, സ്നേഹം സന്തോഷവുമായി ബന്ധപ്പെട്ടതല്ലെന്ന് പറയാന്‍ സാധിക്കുകയില്ല. പ്രണയത്തിലാകുന്നത് സന്തോഷത്തിന്‍റെ വര്‍ദ്ധനവിന് കാരണമാകും. സന്തോഷം പ്രണയത്തിന് തുല്യമല്ല, എന്നാല്‍ നിങ്ങള്‍ക്ക് രണ്ടും ഉണ്ടെന്ന് ഉറപ്പാക്കാന്‍ കഴിയുമെങ്കില്‍, ഇളം തെന്നല്‍ പോലെ അല്ലെങ്കില്‍ സമുദ്രത്തിലേയ്ക്ക് ഒഴുകി ചേരുന്ന നദി പോലെ അവര്‍ പരസ്പരം ലയിച്ചു ചേരും. സ്നേഹം ദീര്‍ഘമായി ക്ഷമിക്കയും ദയ കാണിക്കയും ചെയ്യുന്നു; സ്നേഹം അസൂയപ്പെടുന്നില്ല, സ്നേഹം അഹങ്കരിക്കുന്നില്ല, ആത്മപ്രശംസ നടത്തുന്നില്ല, അയോഗ്യമായി നടക്കുന്നില്ല, സ്വാര്‍ത്ഥം അന്വേഷിക്കുന്നില്ല, ദ്വേഷ്യപ്പെടുന്നില്ല, ദോഷം കണക്കിടുന്നില്ല; അനീതിയില്‍ സന്തോഷിക്കാതെ സത്യത്തില്‍ സന്തോഷിക്കുന്നു;എല്ലാം ക്ഷമിക്കുന്നു, എല്ലാം വിശ്വസിക്കുന്നു, എല്ലാം പ്രത്യാശിക്കുന്നു, എല്ലാം സഹിക്കുന്നു. (1 കോറി. 13: 4-7) പ്രണയത്തിനു പിന്നിലെ രാസമാറ്റങ്ങള്‍ ഡോ. അരുണ്‍ ഉമ്മന്‍ സീനിയര്‍ കണ്‍സള്‍ട്ടന്‍റ് ന്യൂറോ സര്‍ജന്‍ ലേക് ഷോര്‍ ഹോസ്പിറ്റല്‍, കൊച്ചി